In de afgelopen jaren zijn er veel veranderingen geweest in politiek en maatschappij. Veel van die veranderingen hebben te maken met een manier van denken die neomarxisme heet. Het neomarxisme heeft grote invloed op onze samenleving. Ik geef een korte beschrijving van het neomarxisme, stip een aantal gevolgen ervan aan. In deel 2 bespreek ik hoe christenen hiermee om zouden kunnen gaan.
Neomarxisme komt voort uit het oude marxisme, maar is aangepast aan de tijd van nu. Het vroegere marxisme vond dat alle mensen even rijk (of even arm) moest zijn. Uit dit marxisme kwam het communisme voort,[1] waarbij mensen geen persoonlijk bezit meer hadden, maar alles van de staat was. Het neomarxisme gaat nog veel verder. Ook met betrekking tot macht, identiteit en sociale rechtvaardigheid zou iedereen gelijk moeten zijn.
Sociale gevolgen
Een belangrijk gevolg van het neomarxistische denken is dat mensen ongelijkheid op een nieuwe manier zijn gaan zien. Volgens neomarxisten worden mensen niet alleen ongelijk behandeld vanwege geld, maar ook vanwege afkomst, geslacht, geaardheid of identiteit. Hierdoor zijn nieuwe bewegingen ontstaan die strijden voor gelijke rechten en tegen discriminatie. In Nederland zien we dat onderwerpen als inclusiviteit (iedereen hoort erbij) en diversiteit (verschillen worden gewaardeerd) steeds belangrijker zijn geworden.
Het neomarxisme dringt ook door in de overheid. Overheidsprogramma’s zijn erop gericht dat scholen inclusiviteit en diversiteit in hun lesprogramma’s opnemen. Ook zou iedereen gelijke kans moeten krijgen op werk ongeacht godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook.[2]
Culturele gevolgen
Neomarxistische ideeën hebben ook veel invloed op onze cultuur. De Italiaanse denker Antonio Gramsci (1891 – 1937) bedacht het begrip culturele hegemonie.[3] Dat betekent dat een bepaalde groep mensen (meestal de machtige of rijke groep) bepaalt wat “normaal” is in de samenleving. Neomarxisten vinden dat we kritisch moeten kijken naar wie de macht heeft over media, kunst en populaire cultuur. Daarom krijgen minderheidsgroepen nu meer aandacht, en wordt er steeds meer geprobeerd om verschillende standpunten te laten zien.[4] Maar dit zorgt soms ook voor onenigheid en verdeeldheid. Sommige mensen vinden dat traditionele waarden verdwijnen en dat de vrijheid van meningsuiting in gevaar komt. Ze noemen dit de “cancelcultuur”: mensen of ideeën worden genegeerd of buitengesloten omdat ze niet passen in het nieuwe denken.[5]
Politieke gevolgen
In de politiek zien we het neomarxistische denken vooral terug bij progressieve (linkse) partijen. Zij willen ongelijkheid verkleinen, discriminatie bestrijden en meer gelijke kansen creëren. Tegelijk zijn er ook partijen die zich hiertegen verzetten, vooral conservatieve en liberale partijen. Zij zijn bang dat dit denken te veel invloed krijgt en dat mensen daardoor hun vrijheid verliezen of dat oude instellingen, zoals de kerk, zwakker worden.
Voor de christelijke partijen zal dit ernstige gevolgen hebben, want het streven van het neomarxistische denken, hoe mooi ze ook lijken te klinken, hebben een zwaar atheïstische insteek. Van links is dat het sociaal humanistisch denken, “laten we vooral lief zijn voor elkaar”. En van rechts het liberalistisch denken, de vrijheid van het individu om zijn eigen keuzes te maken. In beide gevallen gaat het om een samenleving zonder de Levende God.
Het neomarxistische denken zal zijn gevolgen hebben, niet alleen in de kerken, maar in het bijzonder op de christelijke scholen. En daar komen de christelijke partijen weer om de hoek kijken: hoe stevig staan ze in hun christelijke overtuiging?
Als we zien hoe D66 de laatste tijd tegenover het leven en de vrijheid van onderwijs stond, vraag ik me af waar dit toe zal leiden als deze partij ook een premier moet leveren.[6] Want sommige politieke partijen, zoals D66, kunnen besluiten gaan nemen die tegen de christelijke waarden en normen ingaan.[7] Laten we daarin ook duidelijk zijn: D66 is misschien de ideologische kartrekker, maar als we goed naar de andere partijen luisteren zullen we zien dat alle partijen dezelfde neomarxistische geest in én uit ademen!
Het neomarxistische LHBTI+ denken
In onze tijd is het LHBTI+ denken (over gender en seksualiteit) sterk beïnvloed door het neomarxisme. Dit denken lijkt commercieel te zijn geworden: mensen krijgen het idee dat ze hun identiteit of lichaam kunnen aanpassen zoals ze willen.[8] Vroeger bekritiseerden marxisten juist de “uitbuiting” door het kapitalisme. Ironisch genoeg gebeurt dat opnieuw — maar nu vanuit het neomarxistisch denken: het menselijk lichaam wordt nu zelf uitgebuit.
Carrie Gress zegt in haar boek Het einde van de vrouw (2024) dat dit denken lijkt op het verhaal van “Frankenstein”[9]: mensen willen zichzelf steeds opnieuw uitvinden, aangestuurd door hun gevoelens, reclame en het grote geld.
Het valt op dat er weinig gezegd wordt over de gevolgen van deze “marktwerking” voor de mensen zelf. Vroeger, in mijn studententijd, waren het de ongelukkige jongeren die zich als punkers, alto of gothic gingen gedragen. Nu ziet het er naar uit dat de keuze om je anders te gedragen de transgenderhype, of de transgenderbeweging, is geworden. Met dat verschil dat het samen gaat met lichamelijke ingrepen die grote schade veroorzaken.
Het is precies wat Willemien Gunnink-Janssen, in haar artikel De nasleep van de transgender hype beschrijft, dat het geslacht dat iemand van God heeft gekregen, in elke cel van het lichaam aanwezig is. Daarom, zegt zij, kan niemand écht van geslacht veranderen.[10] Dit wordt door de neomarxisten verzwegen.
Kritiek en uitdagingen
Het neomarxistische denken krijgt ook veel kritiek. Tegenstanders vinden dat het te veel nadruk legt op identiteit (zoals geslacht of afkomst) en te weinig op geld en economie. Ze zeggen dat dit denken mensen juist uit elkaar drijft in plaats van samenbrengt. Ook vinden sommigen dat neomarxisten te streng zijn voor mensen die anders denken. Er lijkt soms weinig ruimte te zijn voor discussie of een andere mening.
Aan de andere kant zorgt dit debat ook voor nieuwe uitdagingen. De samenleving moet zoeken naar een goede balans tussen gelijkheid, vrijheid en respect. De politiek moet niet alles willen bepalen, maar de burgers moeten zelf nadenken welke richting ze op willen gaan — en dit mag niet worden opgelegd door de Europese Unie of de Verenigde Naties.
Slot
De neomarxistische geest doortrekt de hele samenleving. Het is belangrijk om te begrijpen hoe. Dit probeerden we in dit artikel aan te stippen. In het volgende artikel bespreek ik wat dit betekent voor christenen in deze tijd.
“De HEER’, de God der legerscharen, is met ons, hoedt ons in gevaren;
De HEER’, de God van Jacobs zaad, is ons een burcht, een toeverlaat.”[11]
Maranatha – kom haastig, Heere Jezus.
Pierre J. Beaujon is docent in het voortgezet onderwijs en woordvoerder van Christenen Coalitie
Voetnoten
[1] Er heerst vaak verwarring tussen het communisme en het socialisme. In het dagelijks taalgebruik worden de termen soms door elkaar gehaald, maar het wezenlijke verschil zit in de mate van gemeenschappelijk bezit en de rol van de staat. Het socialisme is pragmatischer en kent ruimte voor privébezit en marktwerking, mits gereguleerd. Het communisme is radicaler en wil alle productiemiddelen gemeenschappelijk maken, met als einddoel een samenleving zonder klassen en zonder staat.
[2] Je ziet het ook in het simpele feit dat artikel 1 van onze grondwet tot “supergrondrecht” wordt verheven: de meest belangrijkste grondregel.
[3]Antonio Gramsci, het realisme en culturele hegemonie Antonio Gramsci (1891 – 1937) was een Italiaans schrijver, politicus en politiek theoreticus. Hij was mede-oprichter en eerste leider van de Italiaanse Communistische Partij (Partito Comunista Italiano, PCI). Zie ook Wikipedia.
[4] Als het goed is gaan ook christenen kritischer kijken naar overheid, ngo’s en media. Nu kan men zich afvragen of dat dan wel of niet goed is? Aan de ene kant is het zelfs noodzakelijk, we hebben te letten op de tekenen der tijden (Matth. 24). “Zie toe dat niemand u verleide” (vers 3). Van de andere kant moeten we heel goed uitkijken dat we de ontwikkelingen niet gaan accepteren, daardoor niet wereldgelijkvormig worden (Rom. 12:1-2).
[5] Cancelcultuur is een kreet dat uit Amerika over is komen waaien: cancel culture, soms ook afrekencultuur. Het is het fenomeen dat mensen openlijk worden bekritiseerd en geboycot, meestal met een storm van verontwaardiging op sociale media, vanwege vermeende verwerpelijke acties, opvattingen of teksten.
[6] Zie Bijbels Beraad m/v: Regering D66: christenvervolging? – Bijbels Beraad Man / Vrouw
[7] Zie Bijbels Beraad m/v: De documentaire van RTL over de LHBTI-ideologie – Bijbels Beraad Man / Vrouw
[8] De feministische beweging heeft ons huis, onze kinderen, ons leven als echtgenote, onze vruchtbaarheid en nu uiteindelijk ons lichaam uitgehold, waardoor we in een vreemd no-men’s-land zijn achtergebleven – of liever gezegd een no-woman’s-land – waar we gewoon een merkloos ‘menselijk wezen’ zijn, een traumatisch blanco blad dat over de natuurlijke werkelijkheid heen is gelegd, zegt Carrie Gress in haar boek Het einde van de vrouw, 2024, blz. 199.
[9] Pierre J. Beaujon, ‘Het gedachtegoed van het transhumanisme (deel 1)’, in: Gereformeerd Venster, nummer 39, 18 april 2022.
[10] Zie Bijbels Beraad m/v: De nasleep van de transgender hype – Bijbels Beraad Man/Vrouw
[11] Psalm 46 het zesde couplet
