Leestijd: 4 minuten

Het leed van slachtoffers van seksueel misbruik is enorm. Vaak hebben ze levenslang te maken met de gevolgen van het onrecht dat hen is aangedaan. Toch bekruipt me, bij alle terechte aandacht voor slachtoffers van seksueel misbruik, soms de vraag: vergeten we de plegers niet?

Er is de laatste jaren terecht veel aandacht voor seksueel misbruik. Al te vaak is in het verleden het leed van slachtoffers van misbruik veronachtzaamd. Diverse publicaties hielpen om de openheid over misbruik te bevorderen. Zo wist Rinke Verkerk met haar boek Het hele dorp wist het op heldere wijze te illustreren hoe de dynamiek van het wegkijken in zijn werk gaat. Het Reformatorisch Dagblad dook diep in de misbruikzaak die zich in Malawi afspeelde en legde de kwalijke processen die daar speelden bloot. De EO-documentaire Ik was een kind geeft op hartverscheurende wijze een stem aan slachtoffers van seksueel misbruik. Het Nederlands Dagblad publiceerde een stevig onderzoek naar de wijze waarop de Dordtse Zuidhovenkerk omging met een zaak van seksueel misbruik in de gemeente. En zo zouden er veel meer publicaties te noemen zijn die – terecht! – een stem geven aan het leed dat slachtoffers van seksueel misbruik meemaken.

Initiatieven

Het gevolg van deze toegenomen aandacht is dat er recent diverse werkgroepen en stichtingen zijn ontstaan die aandacht vragen voor slachtoffers van seksueel misbruik en hun familieleden. Alleen al de laatste maanden kwamen tenminste vier nieuwe initiatieven in de publiciteit. Geschonden parels ondersteunt omstanders na seksueel misbruik. De stichting-in-oprichting Ik was een kind wil herkenning en erkenning bevorderen van slachtoffers van seksueel misbruik en hun naasten. Het christelijke platform Verbinding doet leven is een lotgenoteninitiatief voor slachtoffers van misbruik. De stichting Kom in het licht organiseert herstelgroepen voor vrouwen die slachtoffer zijn van seksueel misbruik. Zeer waarschijnlijk zijn er nog meer initiatieven die mijn aandacht nog niet hebben gevangen. Deze nieuwe initiatieven illustreren dat seksueel misbruik een openstaande rekening vormt voor de kerk anno 2026. Elk initiatief dat slachtoffers en omstanders ondersteunt in het grote kwaad van seksueel misbruik, is te waarderen.

Drempel

Bij alle terechte aandacht voor slachtoffers van seksueel misbruik bekruipt me soms de vraag: vergeten we de plegers niet? Het valt me moeilijk om dit te schrijven. Omdat oog voor plegers van seksueel misbruik dikwijls in mindering lijkt te komen op oog voor slachtoffers. Op de één of andere manier lijkt er in onze tijd een dynamiek te zijn ontstaan waarbij empathie voor de één ten koste gaat van mededogen met de ander. En dat is het allerlaatste dat ik zou willen bevorderen. Het leed van slachtoffers van seksueel misbruik is enorm. Vaak hebben ze levenslang te maken met de gevolgen van het onrecht dat hen is aangedaan. Het is zeer terecht dat we dat de laatste jaren meer zijn gaan inzien. En er is nog veel werk te doen om slachtoffers van misbruik recht te doen. Het gevolg van alle terechte aandacht voor slachtoffers kan echter zijn dat de drempel voor plegers van seksueel misbruik om openheid te geven over hun problematiek, zeker niet lager wordt. Daar worstel ik mee.

Schuld

Jazeker, plegers maken dikwijls grote fouten in het omgaan met het seksueel misbruik dat zij pleegden. Ze hebben de neiging de ernst van hun zonde te verdoezelen. Niet zelden komt het voor dat zij het ‘vergeten’ zijn, of de ernst van hun daden sterk bagatelliseren. Ze kunnen weglopen voor hun verantwoordelijkheid. Ze kunnen heel subtiel de schuld bij het slachtoffer neerleggen. Ze kunnen vergeving claimen, zeker in christelijke kring speelt dat dikwijls een rol. Zij kunnen hun macht misbruiken om het onrecht toe te dekken. We moeten er alles aan doen om deze duistere patronen te ontmaskeren. Zonde is zonde. Schuld is schuld. Slachtoffers hebben alle erkenning nodig voor het leed dat hen werd (en wordt) aangedaan. Het moet buiten kijf staan dat slachtoffers daarbij in ons een bondgenoot vinden.

Uitnodigend

Tegelijk zie ik uit naar een situatie waarbij we plegers van seksueel misbruik niet vergeten. Dat we een setting creëren waarin plegers van seksueel misbruik worden uitgenodigd om hun grote kwaad in het licht te brengen. Dat we júist in de christelijke gemeente onze walging kunnen overwinnen en hen pastorale zorg bieden. Dat we hen zien als mensen en niet als monsters. Ik zie er naar uit dat we ook plegers kunnen blijven zien in hun context. Vaak zijn ze naast pleger óók slachtoffer, bijvoorbeeld van een ongezond gezinssysteem waarin een setting ontstond waar het misbruik kon plaatsvinden. Zij worstelen soms met diepe schaamte waar ze moeilijk mee om kunnen gaan. Zij hunkeren ook naar herstel van gebroken verhoudingen. Het is nodig dat we juist als christenen een cultuur creëren die voor plegers uitnodigend is om hun verantwoordelijkheid te nemen voor het onrecht dat zij deden.

Niet alles is maakbaar

Deze oproep om plegers van seksueel misbruik niet te vergeten doe ik niet in de richting van slachtoffers. Het is niet aan hen om steunend te zijn richting de pleger. Zíj kunnen dat vaak niet en zij hoeven dat ook niet. Zij hebben hun handen vol aan zichzelf en aan het onrecht dat hen is aangedaan. Maar wij omstanders, familieleden en gemeenteleden, kunnen dat wel. We moeten ons daarbij terdege realiseren dat herstel van verhoudingen niet altijd mogelijk is. Soms kunnen we plegers niet bereiken. Soms blijven ouders en andere omstanders heel verdrietig achter. Meer dan eens komt het voor dat plegers in eerste instantie het misbruik erkennen, om het daarna te gaan draaien, het misbruik te ontkennen of te verkleinen. Soms is een erkenning van schuld maar halfslachtig. Dat zijn allemaal schadelijke patronen waar we beslist niet in moeten meegaan. Het maakt heel veel verschil of een pleger van seksueel misbruik zich berouwvol opstelt of de ernst van zijn zonde bagatelliseert. Bovendien sluit een steunende houding richting plegers geheel niet uit dat ook de weg van het strafrecht gegaan kan en mag worden.

Bijbels

Deze bijdrage wil dan ook geen grammetje afdoen van de terechte aandacht voor het leed dat slachtoffers van misbruik wordt aangedaan. Seksueel misbruik vraagt om een meerzijdig partijdige opstelling waarbij we slachtoffers nabij zijn, omstanders ondersteunen, maar ook plegers veiligheid kunnen bieden om te breken met het kwaad dat zij anderen aandoen. De vraag die ik aan de orde wil stellen is: wat is een Bijbelse wijze van omgaan met plegers. Wat betekent in de omgang met plegers de samenvatting van Gods wet: God liefhebben boven alles en de naaste als jezelf. Vergeving claimen is zeer kwalijk, maar wat is dan wél een Bijbelse wijze van omgaan met vergeving bij seksueel misbruik? Heel terecht heeft de stichting Ik was een kind ook als één van de doelstellingen: Een veilige plek voor daders. Dat is een terecht voornemen. Zodat we de Amnons van onze tijd uitnodigen om hun schadelijke gedrag te stoppen, schuld te belijden en passende verantwoordelijkheid te nemen voor wat ze slachtoffers hebben aangedaan.