Schoonheid uit een potje

Jongeren blijken heel gevoelig te zijn voor de promotie van schoonheidsproducten. In Nederland geniet Nikkie de Jager (bijgenaamd Nikkie Tutorials) grote bekendheid als influencer. Ze heeft miljoenen volgers die haar nauw gadeslaan bij haar make-up filmpjes. Internationaal kun je denken aan de Kardashians die er in geslaagd zijn een eigen cosmeticalijn en een parfumlijn te ontwikkelen.

Het gegeven dat jongeren (vooral meisjes en vrouwen) grote bedragen spenderen aan hun uiterlijk, heeft ook de aandacht getrokken van wetenschappers. In 2026 probeerde hoogleraar cultuursociologie Giselinde Kuipers in Lelijke mooie wereld een dam op te werpen tegen het ‘doorgedraaide schoonheidsideaal’. Zij schetst een beeld van de neiging van vrouwen om ontevreden te zijn over hoe zij er uit zien. Ze kijken vaak met een kritische, objectiverende blik naar hun eigen lichaam als een esthetisch ‘object’. Tegelijk zien ze het ook als een esthetisch ‘project’. Hun lichaam is een soort ‘ding’ geworden dat veranderd, verbeterd en mooi gemaakt moet worden. Dat kan met een ruime garderobe vol kleren waar goedkope Chinese postorderbedrijven in voorzien. En natuurlijk zijn er allerlei cosmeticabedrijven die adverteren met lotions, crèmes, zorgvuldige make-up, haarproducten, kappersbehandelingen en sessies bij schoonheidssalons. Het merk L’Oréal Paris heeft al 55 jaar geleden het er bij vrouwen in geramd: ‘Omdat je het waard bent…!’ Onze producten voeden je eigenwaarde!

Make-up en een lekker geurtje doen het trouwens ook goed bij jongens en mannen. Die maken steeds meer gebruik van herenparfums en hebben het over ‘hun haar doen’ in plaats van ‘een kam door hun haar halen’. Ook cosmetische chirurgie is voor hen een optie.

In de spiegel kijken

De spiegel vormt een onontbeerlijk attribuut. Dat vertelt de waarheid over hoe het er allemaal bij je uitziet! Kunnen mensen zichzelf in de spiegel aanzien? Staat het hen aan wat de schoonheidsproducten met het spiegelbeeld doen? Hoogleraar Kuipers spreekt van een schoonheidsregime dat mensen vervreemdt van hun lichaam en daarmee van hun innerlijke zelf. Een blik in de spiegel is vaak veroordelend. Kuipers wijst erop dat zo’n honderdvijftig jaar geleden lang niet iedereen een spiegel in huis had. Pas met de komst van de fotografie, de beeldcultuur en de schoonheidsindustrie kregen mensen oog voor het uiterlijk van anderen en van zichzelf.

Wij kijken meer dan ons lief is in de spiegel. In die spiegel zien we perfect waar de tekorten en de onvolkomenheden zitten. Die spiegel is dan een dwingeland die ons zegt wat het hoge ideaal is. Die laat ons de schrijnende waarheid zien die verbetering behoeft. Als die spiegel een ontluisterend beeld biedt, dan grijpen mensen soms naar zwaardere middelen als botox en fillers. Want het schoonheidsregime duldt geen halve maatregelen! De cosmetica-influencers laten geen mogelijkheid onbenut om mensen te overtuigen van hun gelijk.

Dat gebeurt soms op het ridicule af. Psychiater Esther van Fenema vertelt in haar boek Het verlaten individu, waarom voelen we ons zo leeg? (2022) over wat zij een keer meemaakte van zo’n influencer. Die vergeleek huidverzorgingsproducten tot op het niveau van de schroefdop en of die juist wel of niet prettig is om mee te werken. Ze vragen zich af of de shampoofles wel lekker in de hand ligt, of dat de textuur toch niet is wat wordt beloofd in de productomschrijving. Minutenlang wordt de leegte ad absurdum verbeeld, waarbij de kijker wordt gemanipuleerd om het product aan te schaffen.

Mag uiterlijke schoonheid wel?

Heeft dit commentaar de bedoeling om uiterlijke schoonheid bij mensen in diskrediet te brengen? Is de aandacht voor uiterlijke schoonheid van mensen wel terug te herleiden tot de Bijbel zelf? Wat de laatste vraag betreft, de Bijbel vermeldt onbekommerd of iemand bedeeld is met een knap uiterlijk! Van Sarai, de vrouw van Abram, staat geschreven dat zij zó knap was dat Abrams leven gevaar liep. Hij nam doordoor zijn toevlucht tot een ‘leugentje om bestwil’ (Genesis 12:11-15).

In de geschiedenissen over Jakob, die gevlucht was voor de wraak van zijn broer Esau, valt op dat hij op zijn vluchtadres verliefd wordt op de dochter van zijn oom Laban. Deze Rachel was ‘mooi van gestalte en knap om te zien’ (Genesis 29:17).

In het boek Esther lezen we dat de knechten op zoek gaan naar een mooie vrouw die in de plaats van Vasthi koningin zou kunnen worden. Er wordt alle nadruk gelegd op het feit dat zij ‘mooi van gestalte was en knap om te zien’ (Esther 2:7). Net als haar mededingsters kreeg Esther een jaar lang een speciale schoonheidsbehandeling met oliën en reukwaters om haar schoonheid te perfectioneren. Uiteindelijk viel de keuze op haar om de vacante plaats naast de koning in te nemen, waarna zich een ingrijpende geschiedenis ontrolt.

Ware schoonheid

Al deze voorbeelden geven duidelijk aan hoezeer de Bijbel oog heeft voor de schoonheid van mensen en vooral die van vrouwen.

Schoonheid is niet eerlijk verdeeld. Sommige vrouwen ‘hébben’ het, andere vrouwen niet of veel minder. Het huidige schoonheidsregime van de make-up-influencers maakt het uiterlijk vandaag steeds belangrijker. Het telt echt om er goed uit te zien! Schoonheid loont! Toch laat de Bijbel er geen misverstand over bestaan dat het uiteindelijk gaat om innerlijke schoonheid.

1 Petrus 3:3,4 wijst bijvoorbeeld duidelijk aan waar het wél om gaat: ‘Uw sieraad moet niet bestaan in iets uiterlijks: het vlechten van het haar, het dragen van gouden sieraden of het aantrekken van mooie kleren; maar uw sieraad moet zijn de verborgen mens van het hart, met het onvergankelijke sieraad van een zachtmoedige en stille geest, die kostbaar is voor God’. Christenen (m/v) die ernst willen maken met de navolging van Christus en de intentie hebben in Zijn voetsporen te gaan, zullen zich willen matigen in uiterlijkheden. De Bijbel spreekt er over dat als onze uiterlijk mens vervalt (aftakelt), de innerlijke van dag tot dag wordt vernieuwd. (2 Korinthe 4:16)

---

Ds. Yme Horjus is emerituspredikant binnen de baptistengemeenten.