Effecten van puberteitsblokkers en cross-sex hormonen

Leestijd: 5 minuten

De groeiende internationale bezorgdheid over de medische transitie bij kinderen heeft voor een behoorlijk deel te maken met het gebruik van puberteitsblokkers en cross-sex hormonen. Een kritisch rapport vanuit de VS besteedt hier uitgebreid aandacht aan. Dit artikel is voor een groot deel aan dat rapport ontleend. Daarbij is het goed te bedenken dat dit rapport gebaseerd is zo ongeveer alle informatie die hierover te vinden is.

1. Puberteitsblokkers (PB’s)

Het gebruik van puberteitsblokkers (PB’s) om de normaal verlopen puberteit te stoppen, is het centrale element en de oorspronkelijke bijdrage van het ‘Dutch Protocol’. PB’s werken rechtstreeks in op de hypofyse om de afgifte van LH en FSH aanzienlijk te verminderen. Deze hypofyse-hormonen zijn bij vrouwen/meisjes bedoeld om de ovulatiecyclus te regelen en de productie van oestrogeen en progesteron te stimuleren. Bij mannen stimuleren zij de spermaproductie en de afgifte van testosteron. Continue toediening van deze middelen maakt bepaalde receptoren ongevoelig, wat de afgifte van LH en FSH onderdrukt. Hierdoor wordt de productie van de eigen geslachtshormonen (steroïden) gestopt. Bij vrouwen stopt hierbij de normale menstruatie, indien deze al begonnen is. Bij mannen wordt de spermaproductie gestopt of uitgesteld. PB’s zijn niet voor behandeling van genderdysforie bij jongeren (GDJ) goedgekeurd. Genderartsen gebruiken ze “off-label”. Er ontbreken veiligheidsgegevens.

Het gebruik van PB’s verstoort (onderbreekt) de normale puberteitsontwikkeling, waardoor de fysieke en reproductieve rijping stagneert. Klinisch onderzoek toont aan dat dit gepaard gaat met een reeks risico’s, zoals onvruchtbaarheid, gebrekkige psychosociale ontwikkeling, verminderde botdichtheid en verstoorde ontwikkeling van de hersenen. Daarbij geldt ook dat seksuele gevoeligheid veelal ernstig wordt aangetast – orgasmen zijn veelal niet meer mogelijk. Hieronder meer over de effecten van PB’s.

Psychosociale ontwikkeling

Een van de belangrijkste redenen voor het gebruik van PB’s bij te vroege puberale rijping (een zeldzame aandoening – daarvoor zijn de PB’s ontwikkeld) is om het kind de mogelijkheid te bieden een normale psychosociale ontwikkeling door te maken temidden van leeftijdsgenoten. Daarentegen worden jongeren met genderdysforie hiermee in een pre-puberale fase gehouden, terwijl hun leeftijdsgenoten zich verder ontwikkelen. Dit kan gevolgen hebben voor de psychosociale ontwikkeling. Het is niet vreemd dat er psychiatrische problemen worden waargenomen, zoals huilen, woede en agressie, en daarnaast een toename van zelfmoordgedachten, zelfbeschadiging of depressief gedrag.

Botontwikkeling

De puberteit wordt beschouwd als een cruciale periode voor het bereiken van de maximale botmassa. Geslachtshormonen spelen een essentiële rol bij de mineralisatie van het skelet. Het niet bereiken van de maximale botdichtheid kan leiden tot een verhoogd risico op osteopenie, osteoporose en botbreuken op latere leeftijd, waaronder invaliderende wervel- en heupfracturen. Wanneer PB’s worden gevolgd door cross-sex hormonen (CSH), zal de botmineralisatie toenemen, maar een kritieke ontwikkelingsfase voor botdichtheidsopbouw tijdens de adolescentie kan gemist of verkort zijn. Deze patiënten bereiken mogelijk nooit de maximale botdichtheid die ze anders zouden hebben bereikt.

Ontwikkeling van de hersenen

Het menselijk brein ondergaat een aanzienlijke reorganisatie tijdens de adolescentie. Er vindt bijvoorbeeld snoei plaats in de synaptische verbindingen in de hersenen. Ook ontwikkelt de myelineschede zich rond axonen. Deze processen worden beïnvloed door geslachtshormonen. Geslachtshormonen hebben invloed op verschillende hersengebieden die te maken hebben met regelfuncties, emotieregulatie en sociale cognitie. Ze zorgen ook voor een versterking van het verschil in hersenontwikkeling tussen jongens en meisjes. Het effect van puberteitsremming is onvoldoende onderzocht, maar er is enig bewijs voor een nadelige invloed op het IQ. Het Cass-rapport heeft bezorgdheid geuit over de mogelijke schade en onbekende effecten van puberteitsremming op de ontwikkeling van de hersenen. Het rapport merkt op: “Er is steeds meer bewijs dat de hierboven beschreven veranderingen in de hersenrijping ontstaan door een combinatie van chronologische leeftijd en geslachtshormonen die vrijkomen tijdens de puberteit.”

Laat de natuur zijn gang gaan

Een ander effect van puberteitsremmers is dat het de jongeren de kans ontneemt om over hun ervaren genderdysforie heen te groeien. De puberteit kenmerkt zich immers door een sterke toename van (bij het lichaam horende) geslachtshormonen. Dat heeft ook effect op de hersens en op je denken, waardoor verreweg de meeste jongeren geen genderdysforie meer ervaren. Ze groeien er op een natuurlijke manier overheen – als je de natuur zijn gang laat gaan!

2. Cross-sex hormonen (CSH)

Puberteit omvat de rijping van de primaire geslachtskenmerken – de mannelijke en vrouwelijke geslachtsorganen – en het gehele voortplantingssysteem, die de productie van rijpe gameten mogelijk maakt: sperma bij mannen en eicellen bij vrouwen.

Onder invloed van hoge doses testosteron kunnen vrouwen gezichts- en lichaamshaar, jeugdpuistjes, een mannelijk patroon van hoofdhaar verdeling, clitoris-groei, veranderingen in de spieren, verdikking van de stembanden (met als gevolg een diepere stem) en veranderingen in de vetverdeling ontwikkelen.

Op dezelfde manier kunnen mannen door hoge doses oestrogeen aanzienlijke borstgroei, verminderde spiermassa, veranderingen in de huidtextuur en een meer typisch vrouwelijk patroon van vetverdeling ervaren.

Deze fysieke veranderingen weerspiegelen de reactie van het lichaam op ongewoon hoge niveaus van geslachtshormonen, en niet de daadwerkelijke puberale ontwikkeling van het andere geslacht. Het belmmert juist de ontwikkeling van het voortplantingsvermogen – per definitie het doel van de puberteit. Het fysiologische eindpunt van de puberteit – seksuele rijping die voortplanting mogelijk maakt – wordt niet bereikt en kan ook niet worden bereikt.

Hoge dosering

Richtlijnen suggereren dat het geslacht waarmee een persoon zich identificeert – in tegenstelling tot hun biologische geslacht – de streefwaarde voor de hormoonconcentraties moet bepalen. Critici betogen dat de gedachte identiteit geen invloed heeft op fysiologische processen en dat een dergelijke overtuiging kan leiden tot onjuiste en potentieel gevaarlijke hormoondoseringen. Als je even nadenkt, is het heel logisch dat er voor CSH flink hogere doseringen nodig zijn. Het lichaamsvreemde hormoon moet namelijk het natuurlijke hormoon overtreffen om de natuurlijke gang van zaken om te keren. Wat zijn dan de effecten daarvan? In de eerste plaats zijn er sterke effecten op de voortplantingsorganen. Dat valt te verwachten en is in lijn met de gewenste uitkomst: het aan het lichaam eigen geslacht zal ‘verschrompelen’. Maar er is meer.

Hart en vaatziekten

Een van de belangrijkste langetermijnrisico’s van CSH is een toename van cardiovasculaire risicofactoren. Uit een onderzoek uit 2018 bleek dat gebruik van CSH een verhoogd risico op een hartaanval en cardiovasculaire sterfte oplevert.

Bij vrouwen kan testosteron leiden tot een verhoogde bloeddruk, een verhoogde BMI (en/of vetmassa). Verhoogde hematocrietwaarden maken het bloed dikker, waardoor er meer risico is op trombose, (long)embolie en cardiovasculaire complicaties.

Bij mannen die oestrogeen gebruiken, hebben studies een verhoogd risico op cardiovasculaire gebeurtenissen zoals veneuze trombo-embolie en beroerte aangetoond.

Andere risico’s

Bij beide geslachten kan het gebruik van CSH gepaard gaan met vroegtijdige sterfte. Vrouwen die testosteron gebruiken, hebben mogelijk een verhoogd risico op borst- en eierstokkanker. Bij mannen zou oestrogeen het risico op het ontwikkelen van multiple sclerose en schildklierkanker kunnen verhogen, en het kan leiden tot een afname van het hersenvolume. Borstkanker is zeldzaam onder mannen, maar hoge doses oestrogeen verhogen dit risico.

Hoge doses steroïden kunnen leiden tot ernstige psychiatrische problemen, waaronder stemmingswisselingen, psychose, angst, depressie, suïcidale gedachten en gedrag, agressie, dissociatie en zelfbeschadiging. De meest frequent waargenomen symptomen zijn prikkelbaarheid, agressie, euforie, een overdreven zelfbeeld, impulsiviteit en risicogedrag.

Uit Zweeds onderzoek bleek dat volwassenen die een medische of chirurgische transitie hadden ondergaan, 19 keer zo vaak suïcidaal waren en bijna drie keer zo vaak in een psychiatrische instelling werden opgenomen, vergeleken met controlegroepen.

Conclusie

Er is alle reden om aan te nemen dat zowel PB’s als CSH schadelijke effecten hebben. Gekoppeld aan het feit dat er vooral voor de genderbevestigende behandeling van jongeren (volgens het Dutch protocol) nauwelijks klinisch bewijs is, is er genoeg reden om deze behandelingen als gevaarlijk te beschouwen. Sommigen beschouwen het als een ernstige medische mislukking en een ontnuchterende herinnering dat zelfs de moderne geneeskunde vatbaar is voor ernstige fouten. In dit artikel gaat het alleen over PB’s (die het grootste risico met zich meedragen) en CSH. Chirurgische ingrepen kennen hun eigen problematiek, waar in een apart artikel op zal worden ingegaan (maar zie ook de boekbespreking Lost in Trans Nation).

Mark Willemsen