Er is een groeiende internationale bezorgdheid over medische transitie bij kinderen. Dat was reden voor het ‘Department of Health and Human Services’ in de VS om alle literatuur over dit onderwerp in een grondige review (410 pagina’s, waarvan 115 met literatuurverwijzingen) samen te vatten. Het is een zeer kritisch rapport geworden.
In het publieke debat domineren de sterk polariserende verhalen. Sommigen zien de medische transitie van minderjarigen als een urgente burgerrechten kwestie, terwijl anderen het beschouwen als een ernstige medische mislukking en een ontnuchterende herinnering dat zelfs de moderne geneeskunde vatbaar is voor ernstige fouten.
Dit artikel bespreekt een aantal punten uit het rapport, deels via (vaak vereenvoudigde) citaten. Een belangrijk onderdeel van het rapport gaat over de effecten van puberteitsblokkers en cross-sex hormonen. Hieraan wordt een apart artikel gewijd.
Uit het voorwoord
Het gebruik van farmacologische en chirurgische ingrepen als behandeling voor genderdysforie bij kinderen wordt wel eens “medisch noodzakelijk” en zelfs “levensreddend” genoemd. Gedreven door de wens om de gezondheid en het welzijn van hun kinderen te waarborgen, worstelen ouders van kinderen en jongeren die zich als transgender identificeren vaak met de vraag hoe ze hen het beste kunnen ondersteunen. Veel van deze kinderen en jongeren hebben ook psychiatrische of neurologische aandoeningen, waardoor ze bijzonder kwetsbaar zijn. Wanneer ze professionele hulp zoeken, moeten zij en hun families meelevende, evidence-based zorg ontvangen die is afgestemd op hun specifieke behoeften. De maatschappij heeft een bijzondere verantwoordelijkheid om het welzijn van kinderen te waarborgen.
Geschiedenis
Het rapport beschrijft uitgebreid de geschiedenis van gender-behandelingen. Het fenomeen dat (vooral) mannen zich voor willen doen als een vrouw bestaat op zich al vrij lang. Dit is in het Oude Testament al verboden. Opmerkelijk is dat een heel groot percentage van zowel de mannen (die in de meerderheid waren – veelal ouder dan 30) als de vrouwen (veelal in de twintig) die voor transitie gingen, homoseksuele gevoelens kenden.
Medische transitie voor jongeren met genderdysforie is een relatief recente praktijk en is voortgekomen uit de klinische ervaring met transities bij volwassen personen. Het is gebruikelijk in de geneeskunde om medische behandelingen uit te breiden naar kinderen, zodra is bewezen dat ze veilig en effectief zijn bij volwassenen. In dit geval gebeurde echter het tegenovergestelde. De reden voor transitie bij adolescenten kwam juist voort uit de observatie dat medische transities bij volwassenen vaak niet de gewenste positieve resultaten opleverden. De gedachte was dat de resultaten beter zouden zijn als ze eerder in transitie zouden gaan.
Uitgebreid besteed het rapport aandacht aan de geschiedenis van het ‘Dutch protocol’. Daarover zijn al verschillende artikelen op deze website verschenen (zie de verwijzingen onderaan). Het rapport levert veel cijfermateriaal en grafieken om de trends aan te wijzen in de genderzorg, zowel de sterke groei onder pubers en adolescenten (waarbij meisjes in de meerderheid waren), als de groeiende twijfel in steeds meer landen. Dat resulteerde in het (grotendeels) stoppen van genderbevestigende zorg in een groeiend aantal landen.
Uitzonderlijk vakgebied
Dit medische vakgebied heeft een uitzonderlijke karakter, o.a. omdat de diagnose van genderdysforie volledig is gebaseerd op subjectieve zelfrapportages en gedragsobservaties, zonder objectieve fysieke, beeldvormende of laboratoriummetingen. Zoals bekend fluctueren houdingen, gevoelens en gedragingen tijdens de adolescentie. Bovendien is het natuurlijke beloop van genderdysforie bij kinderen slecht begrepen, hoewel bestaand onderzoek suggereert dat het in de meeste gevallen zonder interventie zal verdwijnen. Maar er is geen manier om te weten welke patiënten genderdysforie zullen blijven ervaren en welke hun lichaam zullen accepteren.
Risicovol
Toch omvat het ‘genderbevestigende’ zorgmodel onomkeerbare hormonale en chirurgische ingrepen bij minderjarigen zonder een fysiek ziektebeeld. Deze ingrepen brengen het risico van aanzienlijke schade met zich mee, waaronder onvruchtbaarheid/steriliteit, seksuele disfunctie, verminderde botdichtheid, negatieve cognitieve effecten, hart- en vaatziekten en stofwisselingsstoornissen, psychiatrische stoornissen, chirurgische complicaties en spijt. Er is onvoldoende onderzoek gedaan naar de frequentie en ernst van deze schade. Ondertussen bestaat er grote onzekerheid over de vermeende voordelen van deze ingrepen.
Kwaliteit van de zorg
Het bewijs voor gunstige effecten van ‘genderbevestigende’ zorg is pover, terwijl het bewijs voor schade minder onzeker is. Zorgverleners zouden moeten weigeren om zorg aan te bieden die onnodige, onevenredige risico’s op schade met zich meebrengen – zelfs wanneer patiënten daarom vragen. Natuurlijk moet er respect zijn voor de autonomie van de patiënt, maar clinici hebben de professionele en ethische verplichting om de gezondheid van hun patiënten te beschermen en te bevorderen en schade te vermijden (denk aan de eed van Hippocrates). Het rapport besteedt hier uitgebreid aandacht aan.
Terminologie
Het is op zich te begrijpen dat negatieve taal wordt vermeden in de genderzorg. Maar diepgewortelde overtuigingen binnen het ‘vakgebied’ hebben geleid tot terminologie die wetenschappelijk ongefundeerd, bevooroordeeld en misleidend is. Spreken over ‘genderbevestigende zorg’ is een ethische keuze, borstamputatie ‘genderbevestigend’ noemen is misleidend, net als de term ‘kinderen’ vervangen door ‘jonge mensen’. Wie bezwaar maakt tegen ‘bevestigende’ termen wordt verweten niet empathisch te zijn. Het rapport bespreekt meer voorbeelden van camouflerende taal. Zo is “toegewezen geslacht bij geboorte” geen onschuldig eufemisme. Het suggereert een willekeurige beslissing in plaats van de observatie van een kenmerk dat al lang vóór de geboorte aanwezig was, namelijk het geslacht van het kind. De hele terminologie die rond genderdiversiteit wordt gebezigd, is verwarrend.
Alternatieve zorg
Psychotherapie is een niet-invasief alternatief voor endocriene en chirurgische ingrepen. Er is te weinig onderzoek naar gedaan, deels doordat het ten onrechte wordt gekarakteriseerd als ‘conversietherapie’. Er is geen bewijs voor nadelige effecten van psychotherapie in deze context. In het rapport wordt hier uitgebreid aandacht aan besteed.
Voor suïcidale gedachten en suïcidaal gedrag (vaak ook gerelateerd aan bijkomende diagnoses) bestaan bekende psychotherapeutische behandelstrategieën. Er is geen onafhankelijk verband gevonden tussen genderdysforie en suïcidaliteit en er is geen bewijs dat medische transitie bij kinderen de incidentie van suïcide vermindert (eerder lijkt het tegendeel het geval).
Consensus?
Een onredelijke scepsis ten opzichte van medische expertise kan leiden tot schade aan de patiënt en zelfs tot de dood. Aan de andere kant zijn artsen, hoewel ze vaak in staat zijn tot opmerkelijke
genezingen, niet immuun voor menselijke fouten of vooringenomenheid. Hoe goedbedoeld ook, artsen zijn niet onfeilbaar. Zelfs de consensus binnen professionele medische verenigingen kan zich soms vergissen. Het rapport haalt hiervan diverse voorbeelden aan en plaatst vervolgens vraagtekens bij de (schijnbare) consensus over ‘genderbevestigende’ zorg in de VS: belangengroepen opereerden als pressiegroepen, het is de vraag of er echt consensus bestaat en andere geluiden zijn waarschijnlijk genegeerd of onderdrukt. Ook gaat het rapport uitgebreid in op de organisaties achter de genderzorg en hoe klokkenluiders daarbinnen werden genegeerd.
Conclusie
Dit rapport gaat nadrukkelijk over genderbevestigende zorg bij kinderen en jongeren. Er is alle reden om niet langer voor de benadering van het ‘Dutch protocol’ te kiezen, maar eerder voor het zogenoemde ‘watchful waiting’. Dat gebeurt ook al in een toenemend aantal landen en dit rapport bevestigt die benadering. Als gaat om richtlijnen, stelt het rapport het volgende:
Een grondige beoordeling van de richtlijnen voor de behandeling van jongeren met genderdysforie toont aan dat slechts een select aantal richtlijnen, met name die uit Finland en Zweden, voldoen aan hoge normen voor op bewijs gebaseerde klinische besluitvorming.
Deze richtlijnen benadrukken voorzichtigheid, bevelen psychotherapie en psychosociale interventies aan als eerstelijnsbehandelingen. Het rapport stelt hierbij nog het volgende:
Gezien de ethische implicaties en de levenslange gevolgen van medische interventies bij jongeren, is het van essentieel belang dat toekomstige richtlijnen voor gendergeneeskunde in de kindergeneeskunde zich strikt houden aan de vastgestelde normen van evidence-based medicine. Ontwikkelaars van richtlijnen moeten prioriteit geven aan transparantie, methodologische nauwkeurigheid, onafhankelijkheid van gevestigde belangen en systematische beoordeling van bewijsmateriaal. Alleen door een dergelijke gedisciplineerde aanpak kunnen klinische praktijkrichtlijnen hun beoogde rol vervullen: het beschermen van de gezondheid en het welzijn van jongeren met genderdysforie en het bevorderen van weloverwogen besluitvorming onder artsen, families en beleidsmakers.
Het ware te wensen dat onze Gezondheidsraad dit rapport onbevooroordeeld bestudeerd en dat zij de aanbevelingen overnemen – in lijn met wat landen als Zweden, Finland en Noorwegen al hebben besloten.
- Treatment for Pediatric Gender Dysphoria Review of Evidence and Best Practices published by Department of Health and Human Services on November 19, 2025
- Effecten van puberteitsblokkers en cross-sex hormonen
- Genderbevestigende behandelingen en het placebo-effect
- Hormoontherapie bij transgender jongeren
- Vragen en twijfels bij het transgenderprotocol
- Genderbevestigende zorg is gevaarlijk. “Ik deed er ook aan mee.”
- Lost in Trans Nation
