Zijn deze ’tegennatuurlijke tijden’ meerdere keren voorgekomen in de loop der eeuwen? Kan het ook zijn dat het ‘heidendom’ van voor Christus terug kan komen?
In individuele gevallen is er bij mensen soms iets bespeurbaar van een terugkeer naar het oude heidendom, bijvoorbeeld waar er belangstelling is voor oosterse godsdiensten blijkt te bestaan. In de lezing die ik op een bezinningsavond in Elspeet mocht geven (op 26 november 2025) heb ik er echter, aan de hand van C. S. Lewis, op gewezen dat een post-christelijke cultuur niet heidens wordt. Dat wil zeggen: niet terugkeert tot de ‘natuur’ van de heidenen (ingeschapen Godsbesef, besef van goed en kwaad, verlangen) maar voor het on- en tegennatuurlijke kiest. Zoals een gescheiden vrouw niet opnieuw maagd wordt. Deze wending in de geschiedenis is uniek, omdat zij gebaseerd is op een welbewuste en weloverwogen breuk met het christelijke verleden. In dat perspectief is dus niet te verwachten dat het klassieke heidendom terug zal keren. Was het maar waar!, zou Lewis zeggen.
Literatuursuggestie:
– C. S. Lewis, De afschaffing van de mens
