Leestijd: 4 minuten

Wie de vrouw in het ambt wil, doet er goed aan zich af te vragen waar deze wens vandaan komt. Immers, hij wordt niet aangereikt door de Schrift of de kerkelijke traditie, maar is een typische vraag van westerse christenen in een cultuur die op gespannen voet is komen te staan met de overtuigingen en de praktijk van het historisch christendom.

Tot in de twintigste eeuw kwam er alleen hier en daar vrouwelijk leiderschap voor in sektes. De gereformeerde theoloog Voetius vatte in de zeventiende eeuw samen wat de kerk altijd heeft beleden: het ambt komt slechts toe aan mannen die aan de Bijbelse eisen voldoen ( 1 Tim. 3, vgl. Titus 1) en niet aan vrouwen. Bijna tweeduizend jaar lang las de kerk de teksten hierover volgens de betekenis ervan. Tertullianus: “Het is een volwassen vrouw niet toegestaan om in de kerk te spreken, maar ook niet om te onderwijzen, te zalven, te offeren of zich het erfdeel van een mannelijk ambt toe te eigenen, laat staan het priesterambt.” Chrysostomos: “Slechts weinig mannen en geen enkele vrouw zijn geschikt om opziener te zijn over de kerk”. Augustinus: “De apostel laat de vrouw niet toe om gezag uit te oefenen over de man.”

Toen de hervormde synode in 1958 besloot om de ambten van ouderling en diaken open te stellen voor vrouwen was dit met een kleine meerderheid en grote aarzeling. Vanaf 1967 mochten vrouwen ook predikant worden maar slechts in bepaalde situaties en voor bepaalde werkzaamheden. De toenmalige voorzitter van de Gereformeerde Bond, ds. W.L. Tukker overwoog in die tijd ernstig om het kerkverband te verlaten. Hij deed dat uiteindelijk niet, maar predikanten van de Bond hadden sindsdien geen vrijmoedigheid meer om classisvergaderingen bij te wonen waarin gemeenten vertegenwoordigd waren door vrouwen. Dat is inmiddels trouwens veranderd.

God dienen op je eigen manier

De discussie over de vrouw in het ambt is een symptoom. Daarachter schuilt de vraag wat voor ons normatief en gezaghebbend is. Is dat de scheppingsorde waarin mannen en vrouwen een eigen plaats innemen, of heeft die afgedaan als iets van vroeger en spreken we zelfs in dit verband van discriminatie? We zien echter in de Bijbel dat juist die scheppingsorde aangevoerd wordt als reden om vrouwen te verbieden om te spreken in de kerk (1 Tim.2). We kunnen dat wel wegredeneren door de Bijbel anders te gaan lezen dan er staat geschreven. Maar is die ‘nieuwe hermeneutiek’ feitelijk niet zo oud als het paradijs, waar de duivel en Eva zich afvroegen of God het allemaal wel werkelijk gezegd had? En als God het inderdaad zo gezegd had, dan zou het wel bedoeld zijn om ons mensen iets heerlijks te ontzeggen. Zo begon de zondeval (Gen.3).

Later in het Oude Testament zien we dat het met de eredienst hetzelfde kan gaan. Koning Jerobeam legde Gods voorschriften over de verplichte eredienst in Jeruzalem (Deut. 12, 1 Koningen 8) naast zich neer. Om politieke redenen. In plaats daarvan moest God gediend worden in Dan en Bethel. Dat laatste betekende letterlijk “huis van God”. Er was ook nog een mooie geestelijke ervaring van Jacob aan gekoppeld. Maar het was tegen de Bijbel.

Wie God gaat dienen op zijn eigen manier en niet volgens Gods heilig Woord, komt via dit beginsel op een glijbaan terecht. Van het een komt dan het ander. Jerobeam overtrad het tweede gebod en maakte gouden kalveren (1 Kon. 12:28). Hij benoemde priesters die niet uit de stam van Levi waren (1 Kon. 12:31). Hij verschoof het Loofhuttenfeest naar de achtste maand terwijl God de zevende bevolen had (1 Koningen 12:32). Als het bij het priesterschap niet meer uitmaakte wie het bekleedde, kon hij net zo goed zelf gaan offeren (1 Kon. 12:33). God dienen op onze eigen manier. Met of zonder goede bedoelingen, maar naar eigen inzicht en pragmatisch.

Het is best begrijpelijk dat dit juist in onze tijd ook een verzoeking is. Vanaf de zeventiende eeuw hebben wetenschap en samenleving afgerekend met een persoonlijke God die bestaat en die betrouwbaar communiceert. Ook het onderscheiden terrein van man en vrouw dat tot die tijd werd gehandhaafd, is ondergraven.

De Bijbel

In de Bijbel is dat geheel anders. Daar is de werkelijkheid een uitdrukking van Gods bedoelde scheppingsorde (Gen, 1 en 2). Ook de zondeval heeft gevolgen voor de verhouding tussen man en vrouw in de samenleving (Gen.3). Vrouw in het ambt was ondenkbaar. De priesters en tempeldienaars moesten mannen zijn uit de stam van Levi (Ex.28, Num.3). Dit werd herhaald toen de tempel na de ballingschap herbouwd werd (Ez. 44, Neh.7). De tempeldienst van de Levieten wijst heen naar het diakenambt in het Nieuwe Testament.

In dat nieuwe verbond, net als in het oude, zijn man en vrouw wat de toegang tot het heil betreft gelijk. Maar de scheppingsorde en de gevolgen van de zondeval blijven gelden. Daarom kiest de Heere Jezus alleen mannelijke apostelen en zendelingen (Mark. 3, Luk. 10).  Zelfs Maria komt er niet aan te pas. In één opzicht is het Nieuwe Testament nog veel beslissender in zijn benadering. Het zwijggebod en het verbod op leiding nemen, worden niet alleen gefundeerd op de scheppingsorde en de zondeval (1 Tim. 2), maar ook op het hoofdschap van Christus (1 Kor 14). De onderworpenheid van de vrouw aan de man hoort dus helemaal bij de vernieuwde scheppingsorde die de Heere Jezus komt vestigen.

Dit alles doet niets af aan de geestelijke rol van de vrouw. Maria diende God als geen ander (Lukas 1:38), Febe was een dienares in de gemeente (Rom. 16:1), Tryféna en Tryfósa werkten voor God (Rom. 16:12). Euódia en Syntyche streden samen met Paulus voor het evangelie (Fil. 4:2).

Mannenprobleem

Tot slot, wij mannen zijn deel van het probleem. Komt de vraag naar de vrouw in het ambt niet dikwijls doordat wij het erbij laten zitten en vrouwen wel verantwoordelijkheid nemen? Voldoen wij aan de Bijbelse eisen voor het ambt? Gaan wij onze kinderen voor? Kernmerken onze kerkelijke vergaderingen zich door het apostolisch gebod: “Hebt elkander hartelijk lief met broederlijke liefde, met eer de een den ander voorgaande”(Rom.12:10)? We kunnen veel van vrouwen leren.