Op het eerste gezicht lijkt een boek over schepping versus evolutie niet gelijk een onderwerp voor het platform Bijbels Beraad MV. Maar Ken Ham laat met zijn boek De Leugen overtuigend het tegendeel zien. De leugen van evolutie en een miljoenen jaren oude aarde heeft volgens Ham de waarheid en het gezag van Gods Woord ondermijnd. Dat is de sleutel die de deur naar het seculiere wereldbeeld verder dan ooit heeft geopend. De verschuivingen rond abortus, homoseksualiteit, genderdenken en echtscheiding zijn in zijn visie niet het begin van het probleem, maar het gevolg van een fundament dat is losgelaten.
De auteur: Wie is Ken Ham?
Ken Ham is een bekende Amerikaanse apologeet die zich sterk maakt voor de autoriteit van Gods Woord tegenover de invloed van de evolutietheorie. Hij is vooral bekend als oprichter van de organisatie Answers in Genesis. Dit is een platform dat christenen wil toerusten met antwoorden op vragen rond het Bijbelboek Genesis. Zijn bekendste boek is De Leugen (voor het eerst verschenen in 1987). Wereldwijd zijn er meer dan 400.000 exemplaren van verspreid. In 2024 heeft Ham het boek grondig herzien. Eind 2025 verscheen deze herziene uitgave ook in het Nederlands.
Ham hanteert een presuppositionele benadering van apologetiek. Dat betekent dat hij niet in de eerste plaats probeert het christelijk geloof aannemelijk te maken met een reeks losse argumenten. Hij richt zich op een dieper niveau: de vooronderstellingen waarmee mensen redeneren. De seculiere mens stelt vaak dat hij neutraal naar de werkelijkheid kijkt, maar volgens deze benadering bestaat zo’n neutrale positie niet. Iedereen vertrekt vanuit een bepaald fundament. In Nederland is deze manier van denken onder andere te volgen op het YouTube-kanaal van Chris Verhagen. Kenmerkend is dat een christen niet eerst een zogenaamd gemeenschappelijk neutraal vertrekpunt zoekt, maar het gesprek bewust voert vanuit Gods Woord als hoogste autoriteit. Naar mijn overtuiging is dat ook de enige juiste benadering die een christen mag kiezen. Want Gods Woord geeft ons geen ruimte voor een neutrale positie. Jezus zegt: Wie met Mij niet is, die is tegen Mij. (Lukas 11:23)
De kern van het boek: Twee wereldbeelden
De kern van De Leugen is dat er uiteindelijk maar twee wereldbeelden bestaan. Aan de ene kant staat het christelijke wereldbeeld, dat de Bijbel erkent als Gods openbaring van de absolute waarheid. Aan de andere kant staat het seculiere, naturalistische wereldbeeld, dat uitgaat van een werkelijkheid waarin alles zonder God verklaard kan worden.
Volgens Ham is “seculier zijn” geen neutrale positie, maar een anti-God positie. Seculier zijn is een keuze om niet te willen buigen voor de Schepper van hemel en aarde. Als er een Schepper is, is er ook een absolute autoriteit. Als God die autoriteit heeft, heeft Zijn wet dus gezag over ons denken en handelen — ook op het gebied van huwelijk en seksualiteit.
De strijd om het gezag van de Schrift als de onfeilbare openbaring van de waarheid is daarom geen randkwestie. Het raakt het fundament van het hele christelijke geloof. Het is een strijd tussen waarheid en leugen. De eerste aanval van de satan (de leugenaar vanaf het begin) was op de autoriteit van het Woord van God (de waarheid) gericht. Zo wilde Satan twijfel zaaien bij Maninne of het wel echt zo was wat God gezegd had. En heel de geschiedenis door, tot vandaag, blijft de vraag van de slang ons achtervolgen: ‘is het waar dat God gezegd heeft…’.
Het probleem: Christenen hebben geen antwoord op de vrije seksuele moraal in de samenleving
Volgens Ken Ham is het grote probleem achter de huidige vrije seksuele moraal dat de christelijke kerk nauwelijks nog invloed heeft op het denken van de samenleving. Sterker nog: de wereld heeft vaak meer invloed op de kerk dan andersom. Het christelijk geloof en de daarbij behorende normen en waarden verdwijnen daardoor in hoog tempo uit de samenleving. De kerk slaagt er nauwelijks in om de wereld te overtuigen van het kwaad van abortus, de schade van echtscheiding en de immoraliteit van homoseksualiteit en porno.
Maar waarom slaagt de kerk daar niet in? Omdat de kerk bezig is met symptoombestrijding en we de dieperliggende oorzaak over het hoofd zien. De manier waarop christenen vandaag omgaan met de autoriteit van de Bijbel werkt het seculiere denken namelijk in de hand.
De oorzaak: christenen ondermijnen de autoriteit van de Bijbel
Wie het boek leest, merkt al snel dat het een krachtig pleidooi is om de autoriteit van de Bijbel de hoogste plaats in ons denken te geven. Volgens de auteur is dat wat veel christenen vandaag vergeten. Zij laten het gebeuren dat het woord van mensen (in de wetenschap bijvoorbeeld) een hogere plaats krijgt dan het Woord van God. In zijn boek laat Ham zien hoe dat gebeurt rond het thema schepping & evolutie. We volgen even zijn gedachtespoor en vertalen dat vervolgens naar het thema gezin & seksualiteit.
Veel wetenschappers beschouwen een miljarden jaren oude aarde als bewezen. Veel christenen proberen deze ‘wetenschappelijke’ conclusies in de Bijbel in te passen door het scheppingsverslag van Genesis anders te interpreteren. In het boek komen deze verschillende interpretaties aan de orde, zoals de ‘gap-theorie’ (miljarden jaren tussen Genesis 1:1 en 1:2), theïstische evolutie (God schiep doormiddel van evolutie), dag-tijdperk theorie (iedere scheppingsdag staat voor een zeer lange tijdsperiode) en de progressieve schepping (God schiep in fasen gedurende miljoenen jaren).
Veel christenen zullen het spanningsveld hierachter herkennen. Aan de ene kant willen zij niet laatdunkend over de wetenschap denken of spreken. Aan de andere kant willen ze ook trouw blijven aan het Woord van God. De neiging om de wetenschap in te passen in de Bijbel is daarmee een aantrekkelijke optie. Dat maakt geloof en hedendaagse wetenschap kloppend, en zo vermijden we de moeilijke discussies. Ken Ham betoogt echter dat we een verkeerde afslag nemen, wanneer we zo denken. We maken de autoriteit van Gods Woord dan afhankelijk van de hedendaagse inzichten van wetenschappers. Maar de Bijbel ontleent zijn autoriteit niet aan de wetenschap:Gods Woord heeft autoriteit in zichzelf.
Een belangrijk inzicht: Interpretatie binnen de wetenschap is altijd gebaseerd op een vooronderstelling
Een deel van het boek gaat daarom over de vraag hoe we met wetenschap moeten omgaan. Ham maakt een onderscheid tussen:
- Observerende wetenschap: wat we vandaag kunnen meten, zien en testen.
- Historische wetenschap: hoe we het verleden interpreteren, gebaseerd op huidige waarnemingen.
Twee wetenschappers kunnen bijvoorbeeld hetzelfde fossiel bestuderen en dezelfde feiten constateren. Dat is observerende wetenschap. Maar hun interpretaties over het verleden van dit fossiel kunnen radicaal verschillen. Een seculiere wetenschapper die de schepping ontkent zal de conclusie trekken dat aardlagen met fossielen zich vandaag zeer langzaam vormen, waardoor het niet anders kan dan dat de aarde al miljarden jaren oud is. Een creationistische wetenschapper die Gods Woord autoriteit geeft zal dezelfde aardlagen zien als een bewijs voor een wereldwijde zondvloed zoals die in Genesis beschreven staat.
Volgens Ham worden zulke interpretaties altijd gestuurd door een vooronderstelling. De feiten – bijvoorbeeld de botten in een museum – zijn observeerbaar, maar het informatiebord erbij is de interpretatie van de feiten. Die interpretatie vertrekt of vanuit de overtuiging dat Gods Woord betrouwbaar is, óf vanuit een naturalistisch oogpunt waarin bovennatuurlijke verklaringen worden uitgesloten. Vanuit zo’n naturalistisch vertrekpunt is evolutie daarom geen neutrale conclusie, maar een logisch gevolg. Als de Schepper bij voorbaat wordt uitgesloten, dan moet er wel een andere verklaring voor het ontstaan van het leven zijn.
Het gevolg: ondermijning van de autoriteit van Gods Woord vernietigt het fundament van het christelijk geloof
Het erkennen van God en Zijn gezag en daarnaast ook het erkennen van evolutie en miljarden jaren door de interpretatie van Genesis aan te passen lijkt op het eerste gezicht misschien geen probleem. In feite staat het echter gelijk aan het ondermijnen van de autoriteit van Gods Woord. Christenen die Genesis 1 niet letterlijk nemen, zagen daarmee direct aan de stoelpoten van het christelijk geloof. Het zorgt ervoor dat ze Gods Woord niet meer voor waar kunnen houden.
Als het scheppingsverslag niet historisch is, waarom is de zondeval dan wel historisch? En de opstanding van Christus? Er is namelijk geen enkele naturalistische verklaring die een opstanding uit de dood mogelijk maakt. Uiteindelijk zorgt juist het onderwerpen van de autoriteit van de Bijbel aan de autoriteit van de wetenschap voor geloofsafval onder veel jonge mensen in de Verenigde Staten. Zo zet de kerk zelf het Bijbelse denken over seksualiteit in de samenleving op losse schroeven.
In het boek staat een treffend citaat van de bekende atheïst Richard Dawkins: ‘Ik heb een ongemakkelijke sympathie voor creationisten. Zij zien namelijk in dat evolutie en geloof niet te verenigen zijn met elkaar’. Dit citaat zou op zijn minst aan het denken moeten zetten. Waarom willen sommige christenen de deur openzetten naar de evolutionistische ideeën over de oorsprong van deze aarde. Atheïsten zullen daar namelijk geen genoegen mee nemen. Uiteindelijk willen ze dat we het hele geloof opgeven. En precies dat is wat volgens Ken Ham gebeurt wanneer christenen proberen om miljarden jaren in het Bijbelse scheppingsverslag te integreren. Het zet de Bijbelse autoriteit op het spel en daarmee het fundament van het christelijk geloof.
Een appél voor christenen die trouw willen blijven aan Gods Woord: denk, spreek en handel vanuit de autoriteit van Gods Woord
Het boek liet mij zien hoe belangrijk het is dat we in het gezin, de kerk, het christelijk onderwijs en ook in de politiek de autoriteit van Gods Woord serieus nemen. En dat dit steeds het vertrekpunt moet zijn in ons denken, spreken en handelen. Ik denk dat we twee belangrijke lessen kunnen leren uit dit boek:
De Bijbel als absolute Waarheid
In de eerste plaats laat De leugen zien dat wij ook in ons spreken over huwelijk, gezin en seksualiteit de Bijbel als vertrekpunt moeten nemen. Concreet denk ik aan een opmerking die we vandaag veel horen. Men zegt: ‘De Bijbel is in de context van die tijd geschreven en heeft daarom vandaag geen absoluut gezag meer. Wij leven namelijk in een andere tijd’. We degraderen daarmee, wellicht onbedoeld, de Bijbel tot een gewoon geschiedenisboek zonder zeggingskracht voor vandaag.
Wanneer het echter ons verlangen is om Gods Woord als betrouwbaar te behandelen, moeten wij ook duidelijk en zonder omwegen erkennen hoe Gods Woord spreekt over huwelijk, gezin en seksualiteit. Zoals het feit dat Gods Woord maar twee geslachten erkent: mannelijk en vrouwelijk (Gen 1:26). Dat de man in de eerste plaats de positie van leiding en verantwoordelijkheid heeft gekregen (1 Kor. 11:3). Dat de vrouw in de eerste plaats de taak krijgt om in liefde haar man en gezin te dienen. (Tit. 2:4-5). Dat het huwelijk bedoeld is tussen één man en één vrouw (Gen 2:24) en op die manier een afspiegeling is van de relatie tussen Christus en de gemeente (Ef. 5:22-23).
We mogen steeds voor ogen houden dat geen enkele opvatting zogenaamd neutraal is. Daarom mogen we onze opvattingen vrijmoedig uitdragen, zelfs in culturen waar Gods Woord nauwelijks wordt gekend, laat staan erkend. Dat inzicht helpt ons juist om het gesprek met andersdenkenden aan te gaan en daarbij vast te blijven houden aan de overtuiging dat Gods Woord betrouwbaar is.
Het Evangelie brengen
Er is nog een tweede belangrijke reden waarom wij moeten vasthouden aan de autoriteit van Gods Woord. Wanneer wij daadwerkelijk met pijn in ons hart kijken naar de huidige vrije seksuele moraal in de samenleving, dan moeten we inzien dat dit alleen verandert als de samenleving de Goddelijke autoriteit van de Bijbel weer erkent. En wij weten: Het geloof in God kunnen wij niet uitdelen. Maar wij kunnen wel onbeschroomd en vrijmoedig het Woord van God laten horen in de samenleving, in de overtuiging dat Gods Woord het middel is dat de Heilige Geest gebruikt om harten te veranderen. Want het geloof is uit het gehoor (Rom 10:17).
Daarom is het gevaarlijk als christenen in het zogenaamd ‘neutrale frame’ stappen van ‘ieder heeft zijn eigen waarheid’. We beroven onszelf daarmee namelijk van de mogelijkheid om aan anderen het Evangelie te verkondigen dat ze Christus nodig hebben. We ontnemen daarmee de Heilige Geest het middel dat Hij gebruikt om harten te veranderen. Want het Evangelie is een kracht Gods tot zaligheid (Rom 1:16). Juist wanneer we verlangen naar de erkenning van Gods Woord in ons denken over huwelijk, gezin en seksualiteit, is het zo nodig dat we op het fundament van Gods Woord blijven staan.
Het boek heeft mijn warme aanbeveling als het om de inhoud gaat. In de uitvoering zou er nog wat verbeterd kunnen worden. De gebruikte argumenten worden veel herhaald. Ook komen veel onderwerpen dubbel terug. Dat kan als storend en onnodig worden ervaren. De hardcover uitvoering is mooi, maar bij het drukken lijkt de tekst op de cover wat uit balans te zijn geraakt.
De auteur is getrouwd en vader van twee kinderen. In het dagelijks leven ondernemer in de mediabranche en gemeenteraadslid namens de SGP in de gemeente Reimerswaal.
