Strijdwagen of schuldige

Ds. Steven Middelkoop tijdens zijn lezing

Ds. A.S. Middelkoop sloot de conferentie over pornografie af met een lezing waarmee hij iedere aanwezige in de spiegel van Psalm 51 liet kijken. Bent u een strijdwagen of een schuldige zondaar die zelf ook ooit door het ijs gezakt is?

Voordat ik naar het Bijbelgedeelte ga, neem ik u mee naar een conferentie in Engeland. Ik was daar niet alleen; sommigen van degenen die hier zijn, waren daar ook. Het is alweer een paar jaar geleden. In de avondlezingen, het zwaartepunt van zo’n conferentie, kwam dan de grote man, Steven Lawson. U heeft er misschien iets van langs zien komen. Steven Lawson is niet zo bekend in Nederland, maar in de wereldkerk, als het gaat om het gereformeerde denken, was dat wel een van de sprekers. Als het echt spannend werd, dan ging Steven Lawson iets zeggen, en dat was echt zo’n strijder. Je hebt verschillende types dominees, maar sommige dominees zijn een beetje gevechtsmachines. Die kunnen echt elk thema aan, en dan gaan ze er vol in en dan wordt het allemaal weer even rechtgezet. Steven Lawson was wat mij betreft zo’n gevechtsmachine, waar ik soms wel eens bij dacht: ja, je hebt iedereen weer verslagen, maar waar zit je zelf in dit hele verhaal? Want ik vind het allemaal nog niet zo eenvoudig in de praktijk. Het leven is kwetsbaar en ingewikkeld.

Steven Lawson

Hij is 70 plus. Hij is onderuitgegaan door een relatie met een jongedame. Daar is heel veel over te zeggen: misschien te veel gereisd, zijn huwelijk niet op orde, nog een heel aantal dingen. Hij schreef recent het boekje Mercy in de wildernis. Ik heb het boekje gelezen. Ik had er ook wel gemengde gedachten bij, op onderdelen. Maar wat mij raakte in de kern van dat boekje is dit: dat hij helder maakte, met al mijn naar buiten toe en richting anderen bezig zijn, en dat over de hele planeet (in zijn geval letterlijk) ben ik mijn eigen binnenwereld kwijtgeraakt. Ik heb mijn eigen binnenwereld onvoldoende in het oog gehouden. Je kunt dus naar buiten toe zo stevig en zo heftig en zo met volle overtuiging en zo met volle instemming van ons, zoals we hier zitten, bezig zijn om thema’s aan te pakken en thema’s te bestrijden, en daar instemming en ook strijd, wellicht ook geestelijke strijd, over ervaren, en toch om die binnenwereld in jezelf heen lopen en het jezelf toestaan dat er een binnenwereld ontstaat die uiteindelijk, op het moment dat je kwetsbaar bent, toch krachtiger blijkt dan alles wat je zelf op poten probeert te houden.

We hebben vandaag heel wat gedachten gedeeld over pornografie en over al die technische mogelijkheden die pornografie heel dichtbij brengen. De tijd dat je de Panorama van een vriendje kreeg, onderin een tas, is echt heel lang geleden. Dat hoeft allemaal niet meer. We weten allemaal dat het veel dichterbij zit, dat het op onze huid zit, en we geven terecht de smartphone de schuld, en zo is het in onze levens ergens ingeweven. En toch kan er bij ons, en zeker als ambtsdragers en als predikanten, iets zijn van: dat is het probleem van die mensen daarbuiten. Dan heeft Evert ons zojuist, denk ik, wel wakker geschud. Dat het probleem iets van daarbuiten is, dat kunnen we na zijn verhaal niet meer zeggen. Daarom raakt het me zo. Ik dacht: jongen, dit is nogal wat, wat je doet, en hiermee kom je heel dicht op ons allemaal, want wie zou hier vrijuit gaan? Waren het niet de oude mannen die het eerst weggingen toen Jezus zei: ga maar stenen gooien, hier is ze? De ouderen gingen het eerst, omdat ze beseften: ja, wat zij daadwerkelijk deed, dat gaat ook over mij.

Pastor

Beste mensen, dit is dan eigenlijk ook, en ik zal er straks mee afronden, een van mijn belangrijkste pleidooien vanmiddag. Als u nog zo’n hele stoere, sterke, strijdlustige ambtsdrager bent, die het allemaal weet en die het allemaal ziet en die het nog eens even allemaal gaat vertellen, dan ben ik met u vanmiddag heel snel uitgepraat, want daar heb ik er genoeg van gesproken en ik ben er doodmoe van. Mensen die het allemaal weten: gaat u gerust door. Ik hoop dat u het uw hele leven allemaal weet. Voor iedereen echt sterkte. Je mag pagina’s vol schrijven, ik vind het allemaal best. Het zijn allemaal kloppende redeneringen. Het is allemaal zo waar als waar, maar u en ik zijn zondaren. En we zijn helemaal niet zo sterk en we zijn helemaal niet zo moedig, en we hebben wel degelijk een binnenwereld, en daar moeten we niet hoogmoedig nederig over gaan doen. Het is gewoon zo. We hebben allemaal een binnenwereld die niet eens porno nodig heeft om porno te maken. Die niet eens techniek nodig heeft om van binnen al van alles te laten ontstaan waarvan je maar liever niet hebt dat het geprojecteerd wordt. Wij zijn kwetsbare mensen en volgens mij komen we elkaar daar het meest nabij, en komen we elkaar daar in het pastoraat ook het meest nabij.

En dan kom je als moeder of als vriendin je vriendin of je dochter het meest nabij, en je komt als pastor of als vader je gemeentelid en je kind het meest nabij, waar die ander niet eens altijd alles hoeft te weten, maar wel bij jou ervaart: ik weet niet waar je doorheen bent gegaan, maar één ding ervaar ik aan jou: ik hoef mijn stand niet op te houden. Ik hoef me niet groter voor te doen dan ik ben. En ik moet u heel eerlijk zeggen dat ik die neiging wel heb. Ik wil wel graag mijn stand ophouden en ik wil wel graag een stoere, sterke, vaardige, strijdende dominee zijn die alles weet, ziet en kent en kan beschrijven voor iedereen. Maar ik ben een zondig, kwetsbaar mens die voor alles open ligt, en ik kan over Steven Lawson zeggen: hij deed het niet goed, en toen ging hij zijn schuld belijden en toen was het weer niet goed. Dat zal zo zijn, maar ik sta hier voor u als een mens die alleen van Gods genade in Christus kan leven en dus voor alles open ligt.

David

Dat betekent op het thema van pornografie dat, als u met een ander in gesprek bent, wie het ook is, het zo wezenlijk is dat we niet vroom gaan zitten doen. We hoeven ook niet alles te vertellen op ieder moment, daar is een ander niet altijd mee geholpen. Maar mag die ander alsjeblieft wel dichtbij je komen, en ben je bereid om dichtbij die ander te komen? Als u en ik dan zo graag die psalmen van David zingen, en dat doen we toch, zijn we dan een David die moet zeggen, na alles wat gebeurd is: God, wees mij genadig? Zoals we David bezig horen in de 51ste psalm, als hij terugblikt en op zijn plek is gezet, en je hoort die klacht tot de Heere, dan gaat die wortel veel dieper terug dan Bathseba. Bathseba is niet meer alleen zijn dringende probleem. Bathseba, daar is hij als een blok voor gevallen. Hij zag haar en dacht: wat een vrouw! En hij had ook nog de middelen en de mogelijkheden. Je zal maar die knecht zijn geweest om het voor elkaar te krijgen dat ze binnen no time bij hem was en bleef. Hij heeft alles ingezet. Hij heeft zijn ogen ingezet. Hij heeft zijn machtspositie ingezet, hij heeft zijn invloed op zijn knechten ingezet. Hij heeft zijn invloed op die vrouw ingezet, zijn autoriteit. Een man als hij, die jou mooi vindt, dat is nogal wat, en ze heeft zich helemaal aan hem gegeven. We lezen ook niet dat ze de behoefte had om daar als zodanig op terug te komen. En ze heeft zich gegeven, en u weet alles wat ervan gekomen is.

Dat had David ook niet bedacht toen hij drie dagen ervoor uit zijn bed stapte. Had David waarschijnlijk die dag zelf nog niet eens bedacht. Maar ik vraag me wel af: David, wat heb je al die tijd gevoed in je hoofd, en wat heb jij aan ruimte gegeven bij jezelf, dat je op het moment dat alle kansen en mogelijkheden open lagen over al die grenzen heen ging? En dan zit hij heel dicht bij u en bij mij. Er kan een wereld aan gedachten zijn en er kan een wereld aan grenzen zijn overgegaan die, op het moment dat je in de positie bent, op het moment dat de omstandigheden ernaar zijn en de kans daar is, je voor gaas gaat, met alle gevolgen van dien.

Emotioneel vreemdgaan

Wat dat betreft, beste mensen, zou ik graag twee dingen willen onderscheiden. Er is zoiets als emotioneel vreemdgaan. Dat is dat hele lange proces dat er uiteindelijk toe leidt dat er een ontzaglijke vertrouwensband is, waardoor twee mensen met elkaar in bed geraken. Dat is het moeilijkste om te repareren in het pastoraat, want er is een heel sterke relatie gegroeid. En je hebt het type vreemdgaan van: verkeerde dag, verkeerd moment, verkeerde vrouw. Het eerste veronderstelt een lang opgebouwde relatie, het tweede is een beetje hit-and-run. Wat wij doen is pornografie nogal eens in die tweede categorie plaatsen, en dan objectiveren we het helemaal. Dan wordt het een beetje de prostituee waar je even langs gaat, alsof het langsgaan bij die prostituee niets te maken heeft met die binnenwereld. Natuurlijk wel, want dat is opgebouwd, en pas dan ga je, op het moment dat de omstandigheden daarnaar zijn.

Datzelfde geldt voor pornografie. Er zijn, en dat is vandaag wel gebleken uit de verschillende bijdragen, zeker ook in de workshops, blijkbaar een heel aantal dingen aanwezig: het gevoel van eenzaamheid, het gevoel van niet gezien zijn in je huwelijk of daarbuiten, het gevoel van niet voldoende bevredigd te worden. Dat is een overtuiging die je blijkbaar ergens hebt opgedaan binnen je huwelijk, enzovoort, enzovoort, die uiteindelijk het verlangen geeft dat die ene ander nu echt voor je is. En die ene ander, daar kun je in het echt niet naartoe, want daar heb je de moed niet voor. Zo laf ben je dan ook weer. En goddank ben je zo laf, want anders liep je wel bij die prostituee. Maar blijkbaar is diegene op het scherm waar je naar gaat zitten kijken iemand die voor een deel die erkenning wel geeft, ook al heeft ze dat niet door, want ze kan niet terugpraten. Is zij wel diegene die op dat moment die vervulling, voor dat ene kleine moment, denkt te geven, en in die fantasieën die je reeds had. En vervolgens als je dat ziet op het scherm, dan ben jij wel degene die het helemaal krijgt, en lijkt die ander op dat moment wel helemaal aan jou toegewijd en is het allemaal op jou gericht. Dat heeft ook samenhang met het geluksgevoel dat er op dat moment is, dat daarna weer overgaat in teleurstelling en schaamte.

Ontzondig mij met hysop

Wat mij betreft is dat een inzicht dat mij aangereikt is door Tim Chester, en dat mij heel erg hielp om te beseffen: oké, ook pornografie gaat niet alleen over borsten, gaat niet alleen over een mooie vrouw, gaat niet alleen over wat we dan Bijbels gezien “het ingaan” noemen. Nee, het gaat over mijn psychologische huishouding. Het gaat over mijn gevoel van onbehagen. Het gaat over mijn behoefte. Het gaat over de kwetsbaarheid, het verlangen, de zucht naar erkenning die hier is. Wie dat op zich in laat werken, die kan opeens ook begrijpen dat David met al zijn vrouwen er nog één nodig had. Het had niet met al die vrouwen in zijn harem te maken; het had misschien niet zozeer met Bathseba op dat moment te maken, maar op dat moment kwam wel alles samen wat in hem huisde en wat een uitweg zocht.

En als we hem dan horen: “Ontzondig mij met hysop”, dat gaat dieper dan alleen die enkele zonde van dat moment. “En ik zal rein zijn, was mij en ik zal witter zijn dan sneeuw.” Dan hoor ik David niet op dat moment zeggen: ja, maar ik ben ook een slachtoffer van Bathseba. Ik hoor hem niet zeggen: ja, want ze was nu helemaal zo mooi en ze stond zich daar te wassen. Ik hoor hem ook niet zeggen: ik ben slachtoffer van mijn opvoeding, van mijn jeugd, van de aandacht die ik niet gekregen heb, of wat dan ook. Hoewel dat er kan zijn. Ik hoor hem ook niet zeggen: ja, ik met mijn enzovoorts. David erkent hier allereerst: ik ben een zondaar. Ik ben een zondaar voor God en ik voel mij, en ik weet mij, ook al voel ik het niet eens, ik weet mij vuil en ik heb reiniging nodig. Ontzondig mij met hysop.

Dit is niet de David die voor het eerst tot God in Christus komt, maar hij komt hier als iemand die de Heere reeds kent. En daarmee zit hij naast u, zit hij naast jou, als u Hem kent. Het is niet de David die, zoals we vaak zijn psalmen zingen, voor het eerst zijn knieën buigt en tot schuld belijden komt. Het is de David die al zoveel mooie psalmen heeft gedicht als jonge jongen, vervolgens de mist in gaat en vervolgens opnieuw op zijn knieën komt en opnieuw die ervaring van reiniging nodig heeft. En dan kan ik tegen David zeggen (theologisch gezien was dat toen nog vooruitzicht, maar voor ons is het terugkijken): “David, Christus is eens voor de zonde gestorven en daar is de schuld verzoend, en dat is voor eens en voor altijd. Dus zit er niet over in?” Maar dan kom je in het antinomianisme terecht. Nee, David is zich wel degelijk bewust dat hij die reiniging nodig heeft. Daar komt de ellende, verlossing en dankbaarheid weer langs; en je beseft: ik heb Zijn genade nodig. Je bent eenmaal verzoend in Christus op Golgotha, maar in mijn ervaringsleven heb ik steeds weer nodig dat ik het ga zien in Christus: volkomen verzoening.

En als hij hier dan komt: “Ontzondig mij met hysop en ik zal rein zijn, was mij en ik zal witter zijn dan sneeuw”, dan, samen met dat verlangen: “Doe mij vreugde en blijdschap horen, dat de beenderen zich verheugen die Gij verbrijzeld hebt. Verberg uw aangezicht van mijn zonde en delg uit al mijn ongerechtigheden. Schep mij een rein hart, o God, en vernieuw in het binnenste van mij een vaste geest.” Heere, maak mij door uw genade krachtiger dan hiervoor. Vernieuw mij, maak mij al meer u gelijkend, versterk mij door uw lieve Geest.

Niet tegen de zonde opgewassen

Broeders, ik ben tegen de zonde helemaal niet opgewassen. U wel? En als zusters ook niet. De mannen en de vrouwen die ik in de worsteling met pornografie heb meegemaakt, die erkennen dat gelijk. Maar wij allen: we zijn tegen de zonde niet opgewassen, maar we hebben wel te strijden. Maar als u en ik strijden op eigen kracht, word je hooguit een farizeeër, en die zijn hard voor zichzelf en hard voor een ander. Het is allemaal moralisme. We hebben de opdracht om tegen de zonde te strijden, maar moralisme als zodanig zal ons niet redden. Moralisme als zodanig zal ons niet uit de eeuwige ondergang houden. Moralisme, een deugdneus zijn die het beter doet dan de rest, dat zal ons niet verlossen. We hebben de verlossing van Christus nodig. We hebben het bloed van Jezus Christus nodig, dat wast en reinigt van alle zonden, u en ik.

En als u zegt: porno is mijn thema niet, misschien worstelt u met hoogmoed. Porno is mijn thema niet, maar misschien bent u zo gierig als wat, en u noemt het calvinisme. U zegt: misschien is porno mijn thema niet. Er kan een andere zonde zijn die in uw leven woekert en die we hier nooit in een themadag gaan behandelen, maar die even krachtig is en altijd weer de kop opsteekt en op zoveel manieren zich manifesteert, en waar porno nog het gevolg van is. Je hebt porno gezien, zelfbevrediging, schaamte: Heere God, ik zal het nooit meer doen. Tot het moment van zwakte dat je weer gaat. Dat is die verslavingscirkel die samenhangt met dopamine en alles wat daarmee samenhangt. Dat is die andere zonde, misschien niet op die manier aan een verslavingscirkel onderhevig, maar hij heeft ons leven wel heel diep geïnfecteerd en hij schept afstand tussen u, tussen jou en God, hoe we hier ook zitten. We hebben die reiniging nodig van dat bloed van Christus, die vernieuwing in ons denken. “Heere, was en reinig mij en schep in mij een vaste geest. Verwerp mij niet.” Daar ben je toch zo bang voor? Dat je vrouw je verwerpt als je met alles voor de dag komt. Dat is de angst van veel pornoverslaafden. Of dat je man denkt: [onduidelijk: “jij dat niet meer erkend worden”]. De boosheid die terecht kan volgen, of het verdriet, wat een andere uiting is van hetzelfde, van teleurstelling. Dat is ten opzichte van mensen. Maar de dichter zegt: “Heere, verwerp mij niet van uw aangezicht en neem uw Heilige Geest niet van mij.” En dan de realiteit dat de Heere van de zijnen niet af kan, en niet af wil. Hij kan van Zijn bruid niet af en wil van Zijn bruid niet af. Hij kan van Zijn kind niet af en wil ook van Zijn kind niet af. Eens gerechtvaardigd is gerechtvaardigd. En toch, in de ervaring, die gedachte: o God, nu ik dit gedaan heb, wees om Jezus’ wil mij genadig en vernieuw mij, maak mij al meer uw beeld gelijk, versterk mij door uw Geest en doe mij weer spreken zoals ik eens gesproken heb. “Geef mij de vreugde van uw heil en de vrijmoedige geest ondersteune mij. Zo zal ik de overtreders uw wegen leren en de zondaars zullen zich tot u bekeren.”

Strijdwagen of schuldige?

Dus, mensen, een jongere herkent ervaring. Een jongere heeft nogal eens [onduidelijk: “Zonder de indruk van”] iemand die de littekens van de strijd draagt, op welk terrein dan ook. Een jongere ruikt of iemand zijn stand een beetje ophoudt of door de bodem is heengegaan. Mag ik je vragen, en ik hoef niet van je te weten op welk terrein, daar is ook de plaats niet voor en u hoeft het me ook nooit te vertellen. Mag ik je vragen (en niet als een vinkje van ‘die heb ik ook binnen’, maar als eerlijke vraag): ben je wel eens helemaal door het nulpunt heen gegaan? Ben je wel eens helemaal door het nulpunt heen gegaan, dat je je stand niet meer op kon houden? Er is hier iemand met wie ik jaren geleden de strijd op dit thema ben aangegaan. Het is een echte, reële geestelijke strijd. Beste mensen, de duivel brengt mensen ten onder. Hij doet het.

En daarom: als u naar huis gaat als een gevechtswagen, om de anderen het nu eens even te vertellen, en dan heb je nog wel iets te vertellen over deze middag, van wat je gehoord hebt, en daar kun je dan indruk mee maken, dan wens ik u wel thuis. Maar ik ga niet mee. Maar als u vanmiddag zegt (je hoeft het terrein niet te vertellen): ik ben ook door een nulpunt heen gegaan, dat ik niets meer op te houden had en dat ik alleen nog maar van Christus’ genade kon leven, en dat ik mijn stand ook niet meer op kon houden ten opzichte van die enkeling die het wist; wellicht, dan weet je waar je ermee aan Christus’ voeten terechtkwam. Ook wat genade is. En als jou zoveel vergeven is, dan heb jij zoveel lief. Heb je het gevoeld vanmiddag, toen Evert zijn verhaal deed, dan heb je zoveel lief, omdat je misschien zegt: het is mijn thema niet, maar [onduidelijk: “wat geven kom je dat je dit doet”], en dan staan we echt naast elkaar, dan heb je lief dwars door alles heen. Hebt u lief omdat u eens zoveel vergeven is, of bent u alleen een strijdwagen? Ik bid u: om Christus’ wil, leef van Zijn kruisgenade alleen, dan zul je liefhebben. Wees een zegen. Dankjewel.


Deze lezing werd gehouden tijdens de conferentie Naakte waarheid, op 18-11-2026.

Ook interessant

Podcast 2.4 – In verscheidenheid

Eva is als hulp tegenover Adam geschapen. Niet als hulpje of als ondergeschikte. Maar hoe dan wel? Hoe verschillen mannen en vrouwen?

Podcast 5.4 – Onderdanige gemeente

De gemeente is onderdanig zoals de Heere dat wil, onderdanig aan Christus. De gemeente wordt ook wel de bruid van Christus genoemd.