Al bijna 24 jaar staat ds. A. Verschuure in het ambt van predikant binnen de Gereformeerde Gemeenten. In die jaren heeft hij veel mensen begeleid in fijne, en moeilijke momenten. Eén van de moeilijke en meest gevoelige onderwerpen waar hij in zijn pastoraat mee te maken kreeg, is homoseksualiteit. Hoe gaat hij om met mensen die hiermee worstelen en wat zegt de Bijbel hierover? Ds. Verschuure deelt in dit interview op een bescheiden wijze zijn inzichten en de Bijbelse visie bij dit gevoelige thema.
Kerk en homoseksualiteit
U geeft soms pastoraat aan mensen met homoseksuele gevoelens. Hoe bent u met deze doelgroep in aanraking gekomen?
Het is geen specifieke aanleiding die mij met deze doelgroep in aanraking bracht. Mensen uit de gemeente benaderden me voor een gesprek en dan heb je er ineens mee te maken. Dat gebeurde bij mij trouwens voor het eerst in mijn tweede gemeente.
Kunt u iets vertellen over hoe u dit pastoraat vormgeeft en ervaart?
In het begin heb ik het als erg spannend ervaren. Ik weet me het eerste pastorale gesprek nog te herinneren. Toen wist ik van tevoren dat diegene anders gericht was en was erg zenuwachtig. Ik vroeg me af wat ik erbij zou voelen en of het anders zou voelen. Ik gaf hem een hand, maar ik voelde natuurlijk helemaal niets. Er stond gewoon iemand tegenover me, een heel normaal persoon. Nu ervaar ik geen spanning of iets dergelijks meer als ik met iemand uit deze doelgroep in gesprek ga.
Het pastoraat bestaat vooral uit veel luisteren. Het is belangrijk dat mensen zich gehoord weten en serieus genomen voelen. We proberen mee te leven, vooral ook in hun eenzaamheid en worstelingen. Het raakt me erg dat ze vaak ontzaglijk eenzaam zijn. Ik voel veel pijn en verdriet in hun weg.
Naast het luisteren is het ook mijn taak om wat gedachten vanuit de Bijbel aan te reiken. Het is altijd zoeken om dat begripvol, liefdevol en eerlijk te doen. Vanuit de Bijbel is het voor mij wel heel duidelijk dat een relatie met iemand van hetzelfde geslacht niet geoorloofd is.
Als het nodig is stuur ik iemand ook wel eens door naar de hulpverlening. Uiteindelijk heb ik niet overal verstand van en sommige dingen liggen echt buiten mijn kunnen, vooral als het gaat over iemands psychische welstand. Daar moet een professional bij betrokken worden.
Het past ons om bescheiden te zijn in het pastoraat. We weten gewoon niet alles en ik voel me onbekwaam bij dingen waar ik zelf geen echte ervaring in heb. Ik ken deze gevoelens zelf niet en dat maakt me ook voorzichtig.
Ervaart u dat het een grote stap is voor iemand om met een hulpvraag naar u toe te komen op dit gebied?
Ja, dat zie ik zeker. Je ziet dat het een grote stap is voor mensen. Dat is niet nodig, maar het is wel begrijpelijk. Wel heb ik de indruk dat door een stukje openheid de drempel lager wordt. Het wordt steeds makkelijker voor mensen om met vragen hierover te komen. De eerste keer dat ik hiermee geconfronteerd werd is ongeveer 15 jaar geleden. Toen was het taboe op dit onderwerp voor mensen nog veel groter.
De laatste 5 jaar wordt die drempel wel wat lager, merk ik. Er is meer openheid over het onderwerp, waardoor mensen makkelijker met hun verhaal durven komen. Vaak weten ze van anderen ook hoe je er als predikant op reageert. Dat kan er ook aan bijdragen dat ze makkelijker aankloppen. Ik kan niet goed inschatten of homoseksualiteit nu vaker voorkomt dan vroeger. Wel zou je vanuit Romeinen 1 kunnen opmaken, dat als de weerhoudende genade ingetrokken wordt, dat dan de zonde op allerlei manieren toeneemt en doorbreekt.
Jongeren die homoseksuele gevoelens hebben, durven daar in hun kerkelijke gemeente vaak niet voor uit te komen. Hoe kan een kerkenraad signalen van een jongere opvangen?
Dat vind ik een lastige vraag. Ik weet uit ervaring dat signalen opvangen op dit gebied erg lastig is. Het is wel belangrijk om te laten merken dat er bij jou ruimte is om erover te spreken. Misschien kan er bij huisbezoeken een opening zijn, of bijvoorbeeld tijdens catechisatie, om hier over door te praten.
Wel denk ik dat er veel verschil is per gemeente. In een stad is er vaak meer openheid over dan in veel dorpsgemeenten. De jongerenvereniging zou ook een plek kunnen zijn om het onderwerp eens aan te stippen. Soms zie je het wel aan iemand, maar lang niet altijd. Ik denk dat we terughoudend moeten zijn met alles uitzoeken als we iets denken. Voorzichtigheid is geboden, want je kan mensen er ook mee kwetsen.
Wat houdt jongeren tegen om hun worsteling te delen?
Ik denk dat ze toch bang zijn voor afwijzing. Maar ook de Bijbelse visie kan het voor sommigen wel moeilijk maken. Ze weten dat ze alleen hun weg moeten gaan, en dat wil doorgaans niemand. Of ze hebben toch een relatie gekregen, en vinden het erg moeilijk om er met een predikant over te spreken, omdat ze weten dat ze een boodschap te horen krijgen die ze niet willen horen.
Is het gewenst dat jongeren hier opener over zijn?
Aan de ene kant is openheid goed, maar soms ben ik bevreesd dat bij te grote openheid steeds makkelijker een acceptatie ontstaat, waarbij de Bijbelse lijn wordt losgelaten. In sommige kerken zien we dat gebeuren. Je mag een relatie aangaan en zelfs om een zegen daarover vragen in de kerk, als je maar trouw blijft aan één persoon. Dat kan en mag niet. De Bijbelse lijn móet leidend blijven.
Wat kunnen ambtsdragers en gemeenteleden doen om de drempel te verlagen?
Ik denk dat het kan helpen om tijdens catechisatie of de prediking, als het onderwerp aan de orde komt, te laten blijken dat je openstaat voor een gesprek. Door deze tere, pastorale thema’s te benoemen, laat je merken dat iemand met deze gevoelens altijd terecht kan bij een ouderling of kerkenraad. Ik probeer het ook regelmatig in het gebed aandacht te geven.
Ik heb tijdens mijn theologische studie geleerd dat we de zonde moeten afwijzen en haten, maar de zondaar met liefde tegemoet mogen treden. We zijn immers allemaal zondaars die van Gods genade moeten leven. Dat deed de Heere Jezus ook met de tollenaren en zondaren. Hij wees de zonde af, maar de zondaren niet.
Pastoraat
Welke denk- (en leef-)richting probeert u mee te geven aan jongeren met homoseksualiteit?
Wat ik natuurlijk altijd meegeef is de Bijbelse boodschap: een relatie met iemand van hetzelfde geslacht is niet mogelijk. Ook raad ik deze jongeren aan om terughoudend te zijn met intensieve, individuele contacten met mensen van hetzelfde geslacht. Dat geeft natuurlijk eenzaamheid, dus het is belangrijk om contacten te zoeken en te onderhouden binnen familiekring en gemeente. Daar ligt ook een taak voor de gemeente en de familie. Hun betrokkenheid kan veel doen om de eenzaamheid minder te maken. Vaak zie ik dat de eenzaamheid mensen toch de verkeerde kant op trekt, omdat ze niet altijd alleen willen zijn.
Kun je van je homoseksuele gevoelens af komen?
Dat zou ik niet zo willen zeggen. Ik heb eens een gesprek gehad met een seksuoloog, om me een beetje te verdiepen in bepaalde dingen. Hij vertelde me dat niemand 100 procent homo of 100 procent hetero is. De ene persoon is een minder krachtige hetero dan de ander. Er zijn gradaties in de mate waarin homoseksuele of lesbische gevoelens ervaren worden, aldus de seksuoloog. Soms heb ik gemerkt dat dit in de pubertijd een echte strijd kan zijn. Zou men in die strijd niet mogen vragen aan de Heere, of men zich meer mag leren richten op het andere geslacht?
Denkt u dat er zoiets als ”homogenezing” bestaat?
Nee, dat geloof ik niet. Ik weet dat er een boek is van iemand die bekeerd en genezen is, maar ik ben daar heel terughoudend in. Ik denk dat als gevolg van de zondeval er echt ontwrichting is op dit terrein en dat door de zondeval mensen echt anders gericht zijn en dat dit geen ‘ziekte’ is waar men van kan genezen. Wel geloof ik dat je in je puberteit of kinderjaren dingen kunt beleven waardoor de homoseksuele gerichtheid versterkt of verminderd kan worden. Er zijn mannen met wat meer dan gemiddeld vrouwelijke eigenschappen en omgekeerd vrouwen met meer mannelijke eigenschappen. Ik denk wel dat je bepaalde gevoelens kunt bevorderen door bepaalde keuzes. Maar ik geloof niet dat je echt genezen kan worden.
Denkt u dat iemand met homoseksuele gevoelens celibatair door het leven zou moeten gaan?
Ja dat denk ik wel, ik denk dat dat de Bijbelse lijn is.
Is er mogelijk ruimte voor een huwelijk met een vrouw als homo en met een man als lesbische?
Eerlijk gezegd vind ik het erg lastig om daar als hetero man een mening over te geven. Ik voel me dan alsof je een blinde een lezing laat geven over kleuren. Ik heb wel eens gedacht, als een man met homoseksuele gevoelens zou trouwen met een (lesbisch gerichte) vrouw, zou dat voor hen een oplossing zijn voor de eenzaamheid? Zou dat een begaanbare weg kunnen zijn onder de zegen des Heeren? Maar je hebt dan wel een verstandshuwelijk natuurlijk. Sommigen zullen misschien denken: ‘wat is dit een vreselijk advies’. Maar zou het misschien eenzaamheid die er anders is, draagbaarder kunnen maken?
Ik denk meer dat de Heere vraagt om het opgelegde kruis met Zijn hulp en kracht in afhankelijkheid te dragen. Ik heb wat gezegd op deze vraag, maar vind dat wel erg lastig. Mijn opmerkingen zijn zeker niet bedoeld om mensen verdriet aan te doen of te kwetsen. Maar om als predikant op deze vraag toch iets van een antwoord te formuleren.
Oorsprong homoseksuele gevoelens
Waar denkt u dat homoseksuele gevoelens vandaan komen?
Ik geloof dat dit echt een van de gevolgen is van de zondeval.
Veel mensen denken dat homoseksualiteit uit een trauma uit hun jeugd komt, zoals misbruik, een afwezige vader, geen duidelijke vader/moederrol verdeling, of een schijnbaar onbelangrijke gebeurtenis op het verkeerde moment. Bent u het hiermee eens, en wat is uw ervaring hierin?
Ik denk niet dat het daaruit voortkomt, maar ik geloof wel dat deze dingen invloed kunnen hebben, zeker in de pubertijd. Ik heb daar ook wel eens met anders gerichte mensen over gesproken die dat ook aangaven. Je hebt mensen die zijn sterk homo of sterk hetero, maar je hebt ook mensen die daartussen in zitten.
Ik denk dat met name bij die mensen die ertussen in zitten en er dus onzeker over zijn, de zaken die zojuist benoemd zijn, wel invloed kunnen hebben. Maar ik ben geen medicus, psychiater, seksuoloog etc. Wel is waar dat trauma’s, emotionele verwaarlozing, misbruik enz. altijd (ingrijpende) invloed hebben op het levenspad van een mens.
Homoseksualiteit en geloof
Hoe gaan homoseksualiteit en het geloof samen?
Het geloof kan heel moeilijk zijn als je deze gevoelens hebt. Ik denk niet dat je altijd kunt zeggen dat je makkelijker van het geloof afraakt als je homo bent. Immers ook hetero’s kunnen door welke levensomstandigheden of teleurstellingen dan ook in hun leven, afstand nemen van Gods woord en inzettingen. Elke zorg, elk kruis of verdriet kan ons óf op de knieën brengen, óf ons juist verharden.
Denkt u dat een leven met God mogelijk is als je homoseksuele gevoelens hebt?
Ja zeker, ook dat zijn mensen die tot God bekeerd kunnen worden. Ik heb mensen ontmoet en gesproken die anders gericht waren, maar in een rechte weg als een arme zondaar iets van de Middelaar hebben mogen leren kennen. En de vrucht daarvan was, zoals staat in zondag 33, het afsterven van de oude mens, en het opstaan van de nieuwe mens. Soms ging dit wel gepaard met veel strijd over hun homoseksuele gevoelens. Maar een hetero kan weer een andere boezemzonde hebben die hen veel strijd geeft. De Heere sluit niemand uit om bekeerd te worden.
Wat zegt de Bijbel over het leven met deze gevoelens?
Als eerste de tekst uit Romeinen 12 vers 2 : ”En wordt dezer wereld niet gelijkvormig, maar wordt veranderd door de vernieuwing uws gemoeds, opdat gij moogt beproeven welke de goede en welbehagende en volmaakte wil van God is.” Ook iemand die deze gevoelens heeft, moet niet gelijkvormig worden aan de wereld (dat is leven volgens het patroon en de mening van de seculiere wereld), maar vragen om vernieuwing van het gemoed, vernieuwing van het hart. Dat heeft echter niet alleen iemand nodig die anders gericht is; dat geldt net zo goed voor mensen die opgaan in wereldse muziek, drank, porno kijken en andere wereldse zaken.
Mattheus 16:24: ”Toen zeide Jezus tot Zijn discipelen: Zo iemand achter mij wil komen, die verloochenen zichzelven, en neme zijn kruis op en volge Mij.” En Hebreeën 12 :1 Laat ons afleggen alle last en de zonden die ons lichtelijk omringt, en laat ons met lijdzaamheid lopen de loopbaan die ons voorgesteld is. Dat een mens (welk kruis of welke zorg hij ook heeft) de weg die de Heere met hem gaat, met lijdzaamheid leert lopen met de hulp van de Heere.
Wedergeboorte, vernieuwing van het hart en een verborgen leven met God in Christus, daar ligt het leven in, de kracht en de sterkte. Mensen die deze gevoelens hebben, moeten hun weg misschien gaan in eenzaamheid. Ze hebben misschien een heel ingrijpend kruis en een dagelijkse strijd. Maar laten we niet vergeten dat wij allen vanwege onze zonden tegenspoed en kruis onderworpen zijn. De één heeft het kruis van kinderloosheid, de ander van psychische klachten, en zo heeft elk mens een strijd op aarde. En uiteindelijk is de boodschap voor een ieder: Strijd om in te gaan. Bekeert u en gelooft het Evangelie. Gaat in door de enge poort!
Dan kan het ene kruis wel zwaarder wegen dan het andere, maar ik geloof ook dat de Heere kracht naar kruis geeft. Vroeger zeiden ze wel eens (met eerbied gezegd) dat de Heere eerst de schouders meet en dan legt Hij er een gepast kruis op. Wij kunnen misschien wel denken dat de Heere verkeerd gemeten heeft, omdat ons kruis te groot lijkt, maar Hij doet het nooit verkeerd. Gelukkig als we door genade de troost van Zondag 9 en 10 mogen leren kennen in de kruis- en drukwegen van ons leven.
Elk mens heeft een kruis, en het geldt voor elk mens dat we een strijd op de aarde hebben. Maar ik geloof wel dat het levenspad van iemand die met een homoseksuele gerichtheid heel zwaar is door onbegrip, eenzaamheid, afwijzing enz. Anders gericht zegt het al: het is tegen de natuur in. Het is heel ingrijpend als dat je levenspad is.
Waarmee zou u graag willen afsluiten?
Wat ik ontzettend belangrijk vind is om de zonde af te wijzen, maar de zondaar niet. We zijn allemaal van dezelfde lap gescheurd. En wie van ulieden zonder zonde is, die werpe de eerste steen, ook op een praktiserende homo. We mogen wel eerlijk met zo iemand in gesprek gaan en erop wijzen wat de Bijbelse weg is.
Hierbij mogen we vooral ook wijzen op het machtige wapen van het gebed tegen de zonde. En het allerbelangrijkste: het bloed van Jezus Christus wast en reinigt van alle zonden. Als we in deze of andere zonden geleefd hebben, of gevallen zijn, of we struikelen erin, dan blijft altijd de boodschap staan dat er voor de Heere geen hopeloos geval en geen zondaar te groot is. Het blijft waar wat er staat is Jesaja 55:6-7. Laten we tenslotte ook aan deze mensen denken in onze (ambtelijke) gebeden.
Ds. A. Verschuure is predikant in de Gereformeerde Gemeente te Genemuiden.
