Chirurgische transitie is uiteraard nog ingrijpender dan de hormonale. Het lichaam van een man is chirurgisch natuurlijk nooit compleet te veranderen naar dat van een vrouw – en andersom. Bedenk daarbij dat alle cellen van man het Xy patroon vertonen, inclusief de voorsortering naar mannelijke eigenschappen van ongeveer een derde van de genen – en een (genetische) man zal nooit eicellen kunnen vormen. Bij de vrouw is dat andersom: alle cellen hebben twee X chromosomen en een derde van de genen zijn vrouwelijk voorgesorteerd en ze zal nooit spermacellen kunnen produceren. Een mens heeft gemiddeld zo’n 37.200 miljard cellen!
We kijken eerst naar wat er gebeurt bij transitie van man naar vrouw en daarna andersom. Er zijn tussen die twee uiteraard grote verschillen, al is de overeenkomst ook aanwezig: in beide gevallen kunnen er bij ‘bottom-surgery’ problemen ontstaan bij het plassen. Onderstaande informatie is bewust beknopt gehouden. Wie de Transvisie website hierover raadpleegt, vindt veel meer informatie – eerlijk gezegd genoeg om van te schrikken, zo omvangrijk als dit proces is. Grossman (2022) geeft ook veel informatie, maar dan vooral over wat er allemaal niet goed gaat (wat tussen de regels door ook op de Transvisie website te zien is).
1. Van penis naar neo-vagina
Het verwijderen van de teelballen is altijd castratie genoemd. Deze ingreep zorgt ervoor dat er geen mannelijke hormonen (testosteron) meer worden aangemaakt. Dat is al behoorlijk ingrijpend en dan is er al nauwelijks meer een normale weg terug. Wie daarvan spijt krijgt, zal zijn leven lang testosteron moeten innemen (als hij als vrouw door het leven wil blijven gaan, moeten er levenslang hoge doses oestrogenen worden geslikt).
Veel ingrijpender is het creëren van een ‘vagina’ op de plaats waar eerst een penis was. Deze genitale operatie heet vaginaplastiek, de chirurgische term voor de constructie van wat men een neo-vagina noemt. In Nederland wordt dat meestal met behulp van de penis-inversie-methode uitgevoerd. De penis wordt als het ware leeggehaald en buitenstebinnen gebruikt om de vagina te construeren, dus m.b.v de huid van de penis. Bij een man loopt de urinebuis door de penis heen (sperma en urine komen door dezelfde buis naar buiten), maar de vrouw heeft een aparte uitgang van de urinebuis – vóór de vagina. Dat betekent dat er een hele reconstructie plaats moet vinden: een aparte uitgang van de urinebuis maken en de vagina tussen anus en urinebuis construeren, door de bekkenbodemspier heen. Bij de neo-vagina wordt ook een neo-clitoris gevormd uit de eikel van de penis en het scrotum (balzak) wordt gebruikt om neo-schaamlippen te construeren. Transvisie stelt dan dat het eindresultaat er redelijk natuurlijk uit kan zien en dat de neo-vagina functioneel kan zijn bij seksuele omgang, en soms is een orgasme opwekken ook mogelijk.
Complicaties
Het bekken van man en vrouw is anders gebouwd en de hele anatomie van mannelijke en vrouwelijke genitaliën is heel anders (met ook een andere bouw, lengte en plaats van de urinebuis), dus er zijn problemen te verwachten bij deze plastische chirurgie. Transvisie zegt dan dat iedere operatie kans op complicaties geeft, maar dat lijkt een understatement. Transvisie noemt als mogelijke complicaties: perforatie van het rectum, bloedingen, fistels (tweede opening van de plasbuis op ongewenste plaats), darmlekkage, infecties. Dat zijn geen lichte zaken, zoals uit de praktijk blijkt (Grossman 2022). De urinebuis moet worden aangepast en omgeleid, waardoor plassen nogal eens een probleem wordt. Pijn, infecties en bloedingen komen regelmatig voor, net als pijn bij geslachtsgemeenschap.
Dat deze operatie tegen de natuur ingaat, blijkt ook uit het feit dat de neo-vagina moet worden opengehouden (verwijd, opgerekt), want het lichaam ziet het als een open wond en wil deze opening dus sluiten. Er zijn geen slijmvliezen en secretieklieren, dus is een glijmiddel nodig bij seksuele omgang, en extra onderhoud door afwezigheid van een zelfreinigend zuur milieu. De neo-vagina is gemaakt van minder rekbaar weefsel en heeft minder bewegingsruimte door de ligging achter het mannelijk gevormde schaambeen.
Als je al vroeg puberteitsremmers hebt gekregen, is de penis te klein voor de constructie van een vagina. Chirurgen gebruiken dan een deel van de darmwand – deze experimentele operatie kan tot grote problemen leiden.
Er is uitgebreide nazorg nodig, juist ook omdat deze operatie tegen-natuurlijk is. Je kunt daar wel een jaar mee zoet zijn (moeite met zitten, pijn, bekkenbodem fysiotherapie, moeite met plassen). Bij nogal wat transgenders gaan deze zaken niet over en zijn er blijvende complicaties (zoals hierboven vermeld). En het is en blijft niet echt.
Andere ingrepen bij transvrouwen
Soms wordt er gegaan voor borstvergroting (via implantaten), voor aanpassingen aan de vorm van het gezicht, voor verkorten van de stembanden (als logopedie niet voldoende helpt) en/of verkleining van de adamsappel. Daar gaan we niet verder op in.
2. Van vagina naar neo-penis
Om biologische vrouwen een ‘penis’ te geven, zijn veelal meerdere operaties nodig – o.a. met een huidtransplantatie en verlengen en verleggen van de urinebuis. Een voorbeeld is phalloplastiek uit de onderarm. Hierbij wordt een lap huid met bloedvaten en zenuwen losgemaakt uit de onderarm, net boven de pols. De huidlap wordt opgerold tot een ‘penis’ met in het midden ruimte voor een urineleider. De bloedvaten en zenuwen worden aangesloten op bloedvaten en zenuwen in de onderbuik en lies. De nieuwe urinebuis wordt aangesloten op de – eerder al verlengde – urinebuis en de clitoris wordt opgenomen in de basis van de ‘penis’. De wond van de bovenarm wordt bedekt met huid die van het bovenbeen geschaafd is.
Voor zo’n genitale operatie moet eerst de vagina inclusief de vaginawand operatief verwijderd worden. De balzak kan van de schaamlippen worden gemaakt en bij een latere operatie kunnen daar twee balprothesen in worden geplaatst.
Complicaties
Er kan bloedverlies optreden tijdens of na de operatie (nabloeding) waarvoor bloedtransfusie nodig is. Andere gevaren zijn trombose (bloedprop), infecties (zoals blaasontsteking) en beschadiging van darmen of urinewegen..
Soms vindt afstoting van (eventuele) balprothesen plaats (dat is lichaamsvreemd materiaal) en het kan ook gaan ‘wandelen’.
In de urinebuis kan een vernauwing (stenose) optreden, of er kan lekkage (bv. als gevolg van fistel) voorkomen. Vaak zal een volgende operatie noodzakelijk zijn, soms wordt dan alsnog de opening van de urinebuis verplaatst naar onder de balzak – dat is dus een aparte opening omdat de weg door de penis teveel problemen geeft.
Lange-termijn follow-up laat zien dat tot wel driekwart van deze ‘trans-mannen’ te maken heeft met een overactieve blaas, incontinentie of andere plasproblemen – en andere medische problemen zoals infecties.
Andere ingrepen bij transmannen
Vaak wordt niet met phalloplastiek begonnen maar met eerst afbinden en later verwijderen van de borsten. Littekens zijn normaal bij zo’n operatie, groter naarmate de borsten groter waren. Complicaties bij de borstoperatie kunnen zijn: een nabloeding en het (deels) afsterven van een tepel. En natuurlijk spijt (zie hieronder).
Daarnaast kunnen ook baarmoeder en eierstokken worden weggehaald. Omdat dat soort operaties ook om andere redenen al langer worden uitgevoerd, is daar natuurlijk meer ervaring mee. Toch kunnen ook daar complicaties bij optreden. Als alleen de baarmoeder verwijderd is, kunnen de eierstokken nog wel actief zijn en (na detransitie) weer de eigen hormonen afgeven. Als ook de eierstokken zijn weggehaald, blijf je levenslang hormonen slikken.
Reacties na spijt
Iemand schrijft: Ik had prachtige borsten. Nu zitten ze in de verbrandingsoven. Bedankt, moderne geneeskunde. Er zijn nogal wat meisjes die een veel te snelle beslissing nemen over hun lichaam, zich niet voldoende realiseren dat hen berooft van de mogelijkheid om hun eigen kinderen borstvoeding te geven. Vaak wordt de beslissing genomen op een moment dat het niet goed gaat met zo’n meisje. Zo vertelt Laura dat ze net onder behandeling was geweest voor zelfmoordneigingen toen ze met de chirurg een afspraak maakte om haar borsten te laten verwijderen – om haar depressie te boven komen. Later had ze hier spijt van.
Een ander ging in detransitie en schrijft: “De operaties zijn niet zo veilig zoals ze verkocht worden. Ik ben nog steeds een man … ik werd nooit een vrouw … dat is de realiteit”.
Conclusie
Er is zeker reden tot ongerustheid op dit vlak. Lang niet altijd wordt door mensen met transgender gevoelens (die heel sterk kunnen zijn, maar later nogal eens veranderen) voldoende over de aard van de operaties, de risico’s en de levenslange gevolgen nagedacht. Het is opmerkelijk dat in februari 2026 de American Society of Plastic Surgeons een verklaring heeft uitgegeven waarin chirurgen wordt aangeraden om gender-gerelateerde borst-, genitale en gezichtsoperaties uit te stellen tot een patiënt minstens 19 jaar oud is, vanwege een gebrek aan bewijs voor de voordelen van de ingreep. De ASPS, die meer dan 11.000 artsen in de cosmetische en reconstructieve plastische chirurgie vertegenwoordigt, stelt dat er momenteel onvoldoende bewijs is voor een gunstige risico-baten verhouding van gender-gerelateerde operaties bij kinderen en adolescenten.
In dezelfde maand verklaarde de American Medical Association (AMA) dat chirurgische ingrepen bij kinderen en tieners die gender-gerelateerde zorg zoeken, doorgaans moeten worden uitgesteld tot de patiënten volwassen zijn. De AMA is de grootste artsenvereniging van het land.
“Bij gebrek aan duidelijk bewijs is de AMA het eens met de ASPS dat chirurgische ingrepen bij minderjarigen over het algemeen moeten worden uitgesteld tot de volwassenheid“, aldus de medische vereniging in een eigen verklaring.
Nogal wat transgenders ervaren bovenop hun genderdysforie na operaties dat uiteindelijk hun probleem niet is opgelost, maar dat er alleen maar nieuwe (medische) problemen bij zijn gekomen. Dit artikel laat denk ik voldoende zien dat op zijn minst veel meer terughoudendheid op zijn plaats is bij medische transitie, net als bij het toedienen van puberteitsremmers en cross-sex-hormonen (zie link nummer 9).
Mark Willemsen
- Treatment for Pediatric Gender Dysphoria Review of Evidence and Best Practices published by Department of Health and Human Services on November 19, 2025
- Kritisch rapport genderdysforie vanuit het ministerie van gezondheid in de VS
- Vragen en twijfels bij het transgenderprotocol
- Genderbevestigende zorg is gevaarlijk. “Ik deed er ook aan mee.”
- De medische behandeling van genderdysforie bij jongeren
- Grossman, Miriam (2022). Lost in Trans Nation: A Child Psychiatrist’s Guide Out of the Madness
- Lost in Trans Nation – boekbespreking.
- https://transvisie.nl/volwassenen/operaties/
- Effecten van puberteitsremmers en cross-sex hormonen
