Het verband tussen smartphones en baby’s

Er worden steeds minder kinderen geboren. Deels is dit een ontwikkeling die al vele decennia gaande is, vooral in westerse landen. Inmiddels is het echter een wereldwijd fenomeen. En er zijn verrassende oorzaken, blijkt uit recent onderzoek. Wat moeten christenen in Nederland hiermee?

Vanuit Bijbels oogpunt zijn kinderen een zegen van de Heere. Ze zijn een belangrijke reden waarom mannen en vrouwen trouwen. De Heere werkt Zijn verbond uit van geslacht tot geslacht en van kind tot kind. De rivier van Gods onverdiende genade stroomt vooral door de bedding van het huwelijk. Het kan daarom voor christenen nooit een onverschillige kwestie zijn als er steeds minder kinderen geboren worden.

Toch is dat al decennia lang het geval in de meeste westerse landen. In ongeveer 2/3 van alle landen ligt de geboorteratio inmiddels onder het vervangingsniveau van 2.1, wat betekent dat de bevolking in die landen op termijn zal gaan krimpen. Tot zover geen nieuws. We schreven er eerder over als Bijbels Beraad M/V.

De afgelopen maanden verschenen er echter diverse publicaties die wezen op verrassende ontwikkelingen en oorzaken in dit verband. Met name een recent artikel in de Financial Times trok veel aandacht. Het werd uitgebreid besproken door de bekende christelijke opinieleider Al Mohler.

Recent onderzoek

Allereerst, afnemende geboorteratio’s leken altijd samen te hangen met groeiende welvaart. Echter, de afgelopen vijftien jaar blijkt er een versterkte wereldwijde afname van geboorteratio’s te zijn die zich weinig meer aantrekt van welvaartsniveaus of cultuurverschillen. In onder meer Oost-Azië, Latijns-Amerika, het Midden-Oosten en Noord-Afrika is sprake van een plotseling snelle afname. Om een voorbeeld te geven: in Mexico ligt sinds enkele jaren de geboorteratio opeens onder die van de Verenigde Staten. Hetzelfde geld voor bijvoorbeeld Tunesië, Iran en Sri Lanka.

Een onderliggende belangrijke trend is dat steeds minder jonge volwassenen tussen de 25 en 34 jaar kiezen voor trouwen, of zelfs samenwonen. Steeds meer mensen trouwen dus nooit, en gaan ook niet samenwonen. Ook deze ontwikkeling is wereldwijd, in veel landen in alle delen van de wereld, arm of rijk. En daarmee samenhangend: steeds meer vrouwen krijgen nul babies in hun leven, zelfs zodanig dat dit de grootste categorie vrouwen is geworden. Minder dan 50% van de vrouwen krijgt een of meer kinderen.

Ook opvallend: de afnames gaan wereldwijd het hardst bij laag opgeleide mensen met lagere inkomens. Met andere woorden: in toenemende mate wordt alleen in de bovenlaag van samenlevingen nog gekozen voor trouwen of samenwonen en het krijgen van kinderen. De geboorteratio’s liggen daar op een relatief constant niveau. Dat is opvallend. Juist de libertijnse elite die streed voor progressieve waarden, voor afbraak van het traditionele huwelijk, voor vrije seksualiteit en inclusiviteit, kiest nog voor relatief traditionele gezinsvorming.

En dan tot slot, meerdere onderzoekers vroegen hier aandacht voor de afgelopen maanden: de samenhang met de opmars van smartphones en social media in verband hiermee. Die lijkt bij deze ontwikkelingen een grote rol te spelen. In vrijwel alle landen was sprake van een knik naar beneden in de ontwikkeling van geboorteratio’s rond het moment van de introductie van smartphones. Onderzoekers denken dat dit ermee te maken heeft dat smartphones er voor zorgen dat mensen elkaar minder vaak ontmoeten, en dus niet tot relaties komen. Diverse onderzoeken laten zien dat jongvolwassenen daarom steeds minder ‘socializen’.

De gevolgen van deze ontwikkelingen zijn groot, bijvoorbeeld op economisch en maatschappelijk vlak. Neem India, met 1,4 miljard mensen het land met de meeste inwoners ter wereld. Jarenlang waren politieke leiders en wetenschappers in India heel bezorgd over de ‘bevolkingsexplosie’. Op alle mogelijke manieren werden burgers aangespoord minder kinderen te krijgen. Inmiddels is de trend radicaal omgeslagen. De geboorte-aantallen dalen snel. De zorg is nu dat India vergrijst voordat het welvarend is geworden. Want dan kan men zich de zorg voor zoveel ouderen niet veroorloven. En bovendien, een vergrijsde samenleving verarmt per definitie.

Sommige landen hebben beleid ontwikkeld om het krijgen van kinderen te stimuleren, maar zonder veel resultaat. Men ging uit van de foutieve aanname dat het ‘kiezen’ van kinderen vooral een kwestie van geld was. ‘Maak het krijgen van kinderen financieel aantrekkelijk, zorg voor goede kinderopvang, en de rest komt vanzelf’, zo was de gedachte. Niets blijkt minder waar te zijn. De geest is uit de fles, en laat zich niet terug stoppen. Hongarije is hiervan een recent voorbeeld. De geboorteratio steeg enkele jaren na de introductie van diverse regelingen die het krijgen van kinderen meer aantrekkelijk maakte, maar begon al snel weer te dalen tot bijna het oude niveau.

De enige uitzondering op dit alles is – interessant genoeg – Israël. Daar ligt de geboorteratio nog steeds ruim boven het vervangingsniveau. Dat heeft weinig te maken met financiële voordelen, want die zijn beperkt. Het lijkt vooral cultureel bepaald: in de Joodse cultuur wordt het krijgen van kinderen positief gewaardeerd.

Christelijk perspectief

Wat moet je als christen in Nederland met deze opvallende ontwikkelingen? Er is maar één remedie: tegen de revolutie het Evangelie. Het Woord moet in de wereld klinken en door Gods Geest bekrachtigd worden. Alleen dan zal daarop een gehoorzaamheid aan Zijn geboden volgen, ook wanneer het gaat om huwelijk en gezinsvorming. Er is geen ander middel dat voor verschil zal zorgen. Het gaat daarbij om een aangelegen zaak: de uitwerking van Gods verbond en de komst van Zijn Koninkrijk. God bouwt Zijn Kerk door de generaties heen (Ps.22:31-32). Zo wordt Zijn huis vol.

Daarnaast moeten christenen ervoor waken de wereld hierin niet gelijkvormig te worden. Dat klinkt als een open deur, maar dat is het niet. Immers, smartphones en digitale media missen hun verwoestende uitwerkingen ook in christelijke gezinnen niet. Bovendien is duidelijk dat zelfs in de meest behoudende christelijke kerken de gezinnen kleiner worden, gebruik van geboortebeperkende middelen wijdverbreid is en echtscheidingen toenemen. Dat gebeurt niet in dezelfde mate als bij buitenkerkelijken, maar de trend is onloochenbaar. Dit vraagt om bekering.  

Christelijke kerken en gemeenschappen zullen bovendien – ook op dit vlak – een tegencultuur moeten vormen, en laten zien wat de grote zegen van kinderen is. Dat is trouwens geen ‘moeten’, het is een voorrecht. Grote gezinnen zijn niet altijd gemakkelijk, maar de zegen is vaak onmiskenbaar. Dat geldt zeker als het godvrezende gezinnen zijn.

Christenen leren van dit alles tot slot dat de wijsheid van boven vér uitstijgt boven menselijke. Paulus spreekt in Romeinen over mensen in de laatste dagen die zich uitgeven voor wijs, maar in werkelijkheid dwaas zijn geworden (Rom. 1:22). In de jaren zestig van de vorige eeuw maakten progressieve wetenschappers zich erg druk over bevolkingsgroei. Een van hen was Paul Ehrlich met zijn boek ‘De populatiebom’. Zijn ideeën werken nog steeds door. Ze blijken volkomen dwaas te zijn, zelfs vanuit seculier perspectief. Christenen ontvingen genadig de ultieme bron van wijsheid uit de hand van hun Schepper: Gods Woord. Dat Woord maakt wijs.