Mensen met een afwijkende opvatting over homoseksualiteit zijn in Finland niet langer veilig. De vrijheid om die religieus geïnspireerde mening te hebben en uit te dragen wordt er niet langer beschermd – zoals duidelijk wordt uit de rechtszaak tegen Päivi Räsänen die deze week tot een voorlopig einde kwam.
Ruim twintig jaar geleden, om precies te zijn: in 2004, schreef de christelijke Finse politica Päivi Räsänen (1959) een brochure waarin zij de christelijke visie op huwelijk, gezin en seksualiteit uiteenzette. Zij schreef dit pamflet (van 25 bladzijden) op verzoek van een behoudende bisschop, Juhana Pohjola, van haar (lutherse) kerk. Afgelopen donderdag heeft het Finse Hooggerechtshof vastgesteld dat die brochure 11 zinnetjes bevat die beledigend zouden zijn en die een veroordeling van de auteur rechtvaardigen. Ze kreeg een straf van twintig daglonen opgelegd, omgerekend zo’n 1800 euro. De stichting van de bisschop kreeg een boete van 1100 euro opgelegd, omdat zij de brochure via het internet beschikbaar had gesteld. De gewraakte passages moeten uit de tekst van de brochure worden geschrapt, en die mag alleen dan op internet blijven staan.
De zinnetjes waren volgens drie van de vijf rechters van het Hooggerechtshof beledigend omdat Päivi Räsänen homoseksualiteit daarin had getypeerd als een ‘afwijking’, gebaseerd op een ‘stoornis in de psychoseksuele ontwikkeling’. Na afloop van de zitting zei Räsänen tijdens een persconferentie dat zij zeer teleurgesteld was. Over fundamentele vrijheden – de vrijheid van religie, van associatie (vergadering) en van expressie (meningsuiting) – bestaat nu onzekerheid. Terecht stelde zij vast dat de vrijheid om aan religieuze opvattingen publiekelijk uiting te geven, in Finland niet langer zeker is – voor alle burgers niet, of zij hun uitspraken nu in het heden doen of in de toekomst zullen doen of in het (verre) verleden hebben gedaan.
Al zeven jaar vervolgd
That’s how they roll, om het eens in goed Nederlands te zeggen. De vervolging van Päivi Räsänen duurt al zeven jaar. Het is duidelijk dat dit een grote wissel op je leven trekt. Het hele proces is in feite al een straf. Zij was bereid die vervolging te dragen als de door God bepaalde wijze waarop zij haar kruis in navolging van Christus moest dragen. Maar ze moest meemaken hoe zij als voormalig minister van Binnenlandse Zaken urenlang in een politiebureau werd gehoord vanwege een tweet. In reactie op het besluit van haar kerk om een Gay Pride te steunen, zette zij foto’s van de tekst van Romeinen 1 op X. De autoriteiten gingen verder graven en stuitten toen op de brochure uit 2004 (bedoeld als intern discussiestuk, met een beperkt bereik) en op uitspraken die zij in een radio-interview had gedaan.
Zowel voor de rechtbank (in maart 2022) als in hoger beroep (november 2023) werd zij vrijgesproken. Maar het Openbaar Ministerie liet het er niet bij zitten, en ging in appèl bij het Hooggerechtshof. De uitspraken voor de radio liet het OM vallen, maar het klaagde Päivi Räsänen wel aan voor de tweets en de brochure. Zij werd (unaniem) niet veroordeeld vanwege de tweets, maar alleen vanwege de passages uit die brochure uit 2004. Het is goed om ook deze positieve kant van de zaak te markeren. Räsänen is niet veroordeeld voor de tweets waarin zij aan de hand van Bijbelcitaten uitsprak dat homoseksualiteit zondig is. Het ging om elf zinnetjes. Räsänen: ‘Ze hebben gezocht om enkele woorden te vinden om mij op te pakken, en die heeft men gevonden.’
De zaak van allen
Dat jarenlange proces, de eerdere vrijspraken, het laten vallen van één eerdere aanklacht en de vrijspraak van een tweede, maken deze zaak zo bizar. Wat overbleef, waren wat zinnetjes uit een oude brochure die een mening vertolken die tot recent algemeen aanvaard waren. Dat zijn ze nu niet meer, maar er zijn geen dwingende redenen om iemand te verbieden ze te uiten, in woord of geschrift. Het Hooggerechtshof stelde zelf vast dat die zinnetjes niet haatdragend waren of aanzetten tot geweld. En de aanklacht van belediging was bovendien volstrekt hypothetisch: niemand had zich gemeld om te zeggen dat hij zich door de oude uitlatingen van Päivi Räsänen beledigd voelde.
Het is niet aan overheden om te bepalen welke ideeën mensen mogen uiten of welke ideeën onderdeel van het maatschappelijk debat mogen zijn of niet, zei Päivi Räsänen in eerder genoemde persconferentie. Haar zaak is niet haar zaak alleen, maar de zaak van allen die nu voorzichtig worden, bang om iets verkeerds te zeggen of twintig jaar geleden iets te hebben geschreven dat in de ogen van hedendaagse rechters fout is en moet worden bestraft. Met name christenen zouden ervoor kunnen gaan kiezen om hun overtuigingen niet meer vrijmoedig te belijden.
EHRM
De advocaten van Päivi Räsänen, Matti Sankamo en Paul Coleman (ADF International), gaan nu uitzoeken of het raadzaam is tegen de uitspraak van het Finse Hooggerechtshof in beroep te gaan bij Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Dat is niet zonder risico, omdat een uitspraak van het Hof consequenties voor heel Europa en niet alleen voor Finland heeft. Toch lijkt het goed dat te doen, al was het maar om op het hoogste niveau fundamentele rechten en vrijheden te laten bevestigen – al betekent een nieuwe gang naar de rechter voor Päivi Räsänen een verlenging van de straf die zij sinds 2019 ondergaat.
