In Nederland is het zelfbeschikkingsrecht van groot belang. Dit recht stelt mensen in staat om zelf keuzes te maken over hun leven. Dit principe speelt vaak een rol in ethische debatten. Wanneer christenen in gesprek gaan met andersdenkenden, merken we dat het gesprek vaak vastloopt door de kloof tussen Bijbelse principes en het onaantastbare zelfbeschikkingsrecht. Hier botsen twee verschillende morele uitgangspunten met elkaar. De seculiere medemens omarmt het zelfbeschikkingsrecht als hoogste norm. Deze norm blijft overeind staan omdat men deze niet kritisch aan een onderzoek onderwerpt. De vraag wordt opgeworpen: biedt het zelfbeschikkingsrecht nu echte vrijheid, of is het slechts een loze belofte?
Zelfbeschikkingsrecht bij politieke partijen en overheid
Hoe functioneert het zelfbeschikkingsrecht tegenwoordig in Nederland? Het recht op zelfbeschikking is belangrijk voor zowel progressieve als liberale partijen. D66 stelt in haar verkiezingsprogramma: “De overheid is er om mensen te ondersteunen bij het maken van hun eigen keuzes over hun lichaam, leven en gezondheid.” De “diepste waarden” van D66 zijn immers de “vrijheid van het individu en het recht op zelfbeschikking.”[1] De VVD deelt dit standpunt: “We staan pal voor bescherming van onze verworvenheden van de afgelopen decennia. Het zelfbeschikkingsrecht van ieder individu om zelf te bepalen wat hij met z’n leven en lichaam doet is één van onze ankerpunten.”[2] GroenLinks-PvdA benadrukt: “We staan voor een land waarin je de vrijheid hebt om jezelf te zijn en gelijk behandeld wordt, ongeacht wie je bent, wat je gelooft of van wie je houdt.”[3] De Nederlandse overheid laat hetzelfde geluid horen. In de Kamerbrief bij het Meerjarenplan Zelfbeschikking 2022-2025 schreef de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, C.E.G. van Gennip: “In Nederland mag je zijn wie je wilt zijn, geloven wat je wil, mag je zelf bepalen hoe je je leven inricht en met wie je samenleeft.”[4]
Synoniemen
Termen die vaak in verband worden gebracht met het zelfbeschikkingsrecht zijn autonomie, gelijke rechten voor iedereen, individuele keuzevrijheid, vrouwenrechten en seksuele en reproductieve rechten (‘baas in eigen buik’). Dit zijn termen die positief klinken. Wie kan er nu bezwaar hebben tegen extra rechten of vrijheden? Het is dan ook begrijpelijk dat ongelovigen hun rechten en vrijheden koesteren als ‘verworvenheden’. Christenen hebben vaak een zwak weerwoord tegen deze vrijheden.
Zelfbeschikkingsrecht en ethische onderwerpen
Hoewel het recht op zelfbeschikking krachtig wordt gepromoot, is het belangrijk om dit concept kritisch te bekijken. Waar gaat het eigenlijk over? En, klopt het allemaal wel? Bij het raadplegen van verkiezingsprogramma’s komen onderwerpen naar voren waar christenen doorgaans kritisch op zijn. Denk hierbij aan abortus, euthanasie, hulp bij een voltooid leven, embryo-onderzoek, draagmoederschap, transgenderzorg, vrouwenrechten en lhbtiqa+-rechten. In de afgelopen decennia is het aantal vrijheden van mensen op het vlak van moraal, relaties en seksualiteit gegroeid. Echtscheiding, seksualiteit buiten het huwelijk, ongehuwd samenwonen en het ‘homohuwelijk’ zijn normaal geworden. Ook prostitutie, pornografie, sexting en drugsgebruik zijn onder bepaalde voorwaarden legaal in Nederland. Seksuele voorlichting is verplicht op scholen, en stellen kunnen kiezen voor kunstmatige vruchtbaarheidsbehandelingen, zoals ivf, om hun kinderwens te vervullen.
Gevolgen van het zelfbeschikkingsrecht
De verschillende onderwerpen lijken los van elkaar te staan, maar laten we eens kijken of we een patroon kunnen ontdekken in de gevolgen voor de individuele mens, het huwelijk en het gezin.
Bij levensbegin en -einde
We zetten wat thema’s op een rijtje: abortus, euthanasie, hulp bij een voltooid leven en hulp bij zelfdoding. Het gevolg hiervan is de dood van het ongeboren kind of van de oudere of zwakke medemens. Bij kunstmatige voortplantingsmethoden zijn gemiddeld twintig embryo’s voor een succesvolle implantatie nodig. De meeste embryo’s sterven dus in het vroegste stadium van hun bestaan.[5]
Bij seksuele voorlichting
Het thema ‘seksuele rechten’ omvat seksuele voorlichting op scholen, sexting, pornografie, prostitutie, seksualiteit buiten het huwelijk, ongehuwd samenwonen, echtscheiding, het ‘homohuwelijk’ en lhbti-rechten. Wat zijn de gevolgen van seksuele rechten en vrijheden?
Seksuele voorlichting op scholen is vaak verbonden aan het vroeg seksueel actief zijn van jongeren. Er wordt immers niet opgeroepen tot seksuele onthouding voor het huwelijk. Volgens de Duitse socioloog Gabriele Kuby zijn er “aanzienlijke risico’s” verbonden aan vroege seksuele activiteit, denk aan tienerzwangerschappen en -abortussen; schade aan de gezondheid door voorbehoedsmiddelen; infectie met geslachtsziektes; geestelijke beschadigingen, depressie en zelfmoord; vermindering van de mogelijkheid om zich te binden aan anderen en de afname van prestaties op school.[6]
Bij pornografie
Kuby is ook vernietigend in haar oordeel over de gevolgen van pornografie: “Mannen ontwikkelen gevoelloosheid ten opzichte van vrouwen, verlies van respect, bereidheid om geweld te gebruiken. Promiscuïteit[7] en deviante (afwijkende) seksuele praktijken worden als “normaal” beschouwd. De “verkrachtingsmythe” ontstaat dat vrouwen verkrachting als genot zouden ervaren. Het verlangen naar een langdurige relatie, familie en kinderen dooft uit.”[8]
Pornografie is dus een risico in stabiele relaties. In het geval van (echt)scheiding ontstaat er weer een scala aan problemen, voor ouders, maar in het bijzonder voor hun kinderen. Kuby somt de mogelijke gevolgen op: depressie, angst, eenzaamheid, lager zelfbeeld, schooluitval, onvermogen om conflicten op te lossen, zelfbeschadiging, suïcide, chronische ziekten, drugs- en alcoholmisbruik, strafrechtelijke veroordelingen, vroegtijdige en promiscue seks, abortus, armoede, onvermogen om een band met anderen op te bouwen, echtscheiding in zijn eigen huwelijk wat leidt tot een nieuwe generatie van kinderen die de gevolgen van echtscheiding ervaren.[9]
Bij homoseksualiteit
Kuby is ook duidelijk over de gevolgen van een homoseksuele levensstijl. Volgens haar hebben homoseksuele mannen vanwege hun levensstijl een aanzienlijk kortere levensverwachting. Dit komt door hiv/aids en geslachtsziekten als syfilis, gonorroe, hepatitis A, B en C en het humane papillomavirus. Verschillende geslachtsziekten kunnen kanker veroorzaken. Homoseksuelen hebben daarnaast een hoger risico op emotionele problemen, zoals zware depressies. Kuby schrijft dat homoseksuelen vaker zelfmoord plegen dan heteroseksuelen.[10]
Bij transgenderisme
De manier hoe vaak omgegaan wordt met transgenderisme is ook niet gunstig voor mensen. Enerzijds is de afgelopen decennia het aantal transgenders erg snel gestegen. Historicus Martin Harlaar noemt als mogelijke oorzaak de opkomst van sociale media en sociale besmetting.[11] Vaak gaat genderdysforie vanzelf over. Men wil dit psychische probleem oplossen door het geven van schadelijke puberteitsremmers en door te snijden in gezonde geslachtsdelen, waardoor de vruchtbaarheid wordt aangetast.[12]
Bij andere onderwerpen
De bespreking van andere onderwerpen zoals sexting[13], prostitutie[14] en ongehuwd samenwonen[15], zal ook leiden tot het inzicht dat deze negatieve gevolgen hebben. Al deze (seksuele) vrijheden leiden tot dood (abortus en euthanasie), afbraak en ontwrichting bij individuen, relaties en gezinnen. Dit is ook logisch: als de Bijbel iets goed noemt, dan is het goed voor de mens; als de Bijbel iets slecht noemt, dan is het slecht voor de mens. Het afwijken van de Bijbelse normen levert de maatschappij alleen maar nadelen op. Er is daarom geen reden om trots te zijn op het zelfbeschikkingsrecht en het te beschouwen als een verworvenheid van onze Westerse beschaving. Het zelfbeschikkingsrecht heeft vooral negatieve en destructieve gevolgen.
Zelfbeschikkingsrecht voor iedereen?
Onze seculiere landgenoten laten steeds weten dat het zelfbeschikkingsrecht voor iedereen geldt. Laten we eens kijken of dit waar is. Het zou toch vreemd zijn als er gediscrimineerd wordt. Vanuit het oogpunt van zelfbeschikking mogen mensen vrij kiezen voor abortus en voor een homoseksuele of transgender levensstijl. Waarom is abortusspijt in Nederland dan taboe?[16] Waarom wordt ‘homogenezing’ verboden? Waarom wordt transitiespijt afgekeurd? Het gaat toch om het recht op zelfbeschikking?
Onder het mom van emancipatie worden vrouwen gestimuleerd om betaald werk te doen. Echter, veel christelijke vrouwen willen fulltime moeder worden. Dit is voor veel moeders helaas financieel onmogelijk. Het zelfbeschikkingsrecht helpt vrouwen hierin niet. Dat is niet consistent. Het gaat toch om haar leven en haar keuze? Kostwinners betalen in Nederland nog steeds veel meer belasting dan tweeverdieners. Het Reformatorisch Dagblad leert ons: “Eenverdieners hebben ook in 2026 veel minder te besteden dan tweeverdieners met hetzelfde huishoudinkomen.”[17] Het zelfbeschikkingsrecht laat ook hierin gezinnen in de steek. Mogen mensen niet zelf bepalen hoe ze hun leven willen inrichten?
Bij grote gezinnen en seksuele kuisheid
Vanuit het standpunt van reproductieve rechten mogen stellen zelf kiezen hoeveel kinderen ze willen. Als echtparen dan graag een groot gezin willen, wordt dit niet ondersteund door de overheid. Waarom regelt de overheid geen huisvesting voor grote gezinnen? Het is toch hún leven, hún keuze? Veel ouders willen graag seksuele kuisheid voor hun kinderen. Toch moeten hun kinderen op school verplicht lessen over ‘seksuele voorlichting’ bijwonen, die door velen als seksuele indoctrinatie worden beschouwd. Dit gaat ook in tegen principes van vrijheid. De rechten van ouders tellen blijkbaar niet.
Bij ongevaccineerden
De ‘kampioenen’ van het zelfbeschikkingsrecht waren in coronatijd helemaal de draad kwijt. In december 2021 was er een grote Kamermeerderheid die de optie open wilde laten om ongevaccineerden boetes te geven of op te sluiten.[18] Waren ze het zelfbeschikkingsrecht toen vergeten? Baas in eigen buik bleef belangrijk, maar baas in eigen arm niet.
Het is duidelijk te zien: De verdedigers van het zelfbeschikkingsrecht beweren dat deze rechten voor iedereen gelden. In de praktijk gelden ze niet voor mensen die vóór het leven, vóór het huwelijk en vóór een stabiel gezinsleven staan.
Vrijheid of onderdrukking?
Veel mensen zullen het waarderen als ze wat extra rechten en vrijheden krijgen. Het zelfbeschikkingsrecht leverde mensen ook veel vrijheden op die men vroeger niet had. Als we wat kritischer gaan kijken, zien we dat er wel een addertje onder het gras zit. Het afwijzen van diverse vrijheden wordt niet in dank afgenomen. Sterker gezegd: in Westerse landen zien we steeds vaker dat degenen die zich kritisch opstellen, gearresteerd kunnen worden, denk aan wakers bij abortusklinieken of personen die zich kritisch uitlaten over lhbti-zaken. Dit zelfbeschikkingsrecht lijkt vriendelijk, maar leidt bij kritiek tot onderdrukking.
Zelfbeschikkingsrecht voor andere gezonde keuzes?
“Mijn leven, mijn keuze” klinkt als het ultieme motto voor vrijheid. Veel mensen willen gezonde keuzes maken: een gifvrije omgeving, een stralingsarme leefruimte, financiële privacy en biologisch voedsel. Maar voor velen is dit financieel niet haalbaar. De introductie van de CBDC (digitale euro) brengt de financiële privacy in het gedrang.[19] Armoede beperkt de keuzevrijheid. De Belastingdienst en andere overheidsinstanties spelen hier een grote rol in. Er zijn vele soorten belastingen: over inkomen, over verbruik, over bezit, over sparen, over transacties, enz. Exacte cijfers zijn mij niet bekend, maar mijn indruk is dat (veel) meer dan de helft van het bruto inkomen opgaat aan belastingen. Dit roept de vraag op: is er echt sprake van zelfbeschikking als je zoveel voor de overheid aan het werk bent? Daarbij staat het ‘recht op leven’, dat nauw verbonden is aan vrijheden, niet in de Nederlandse grondwet. De voorvechters van het recht op zelfbeschikking maken zich tot nu toe niet druk over de bovengenoemde gezonde keuzes. Ze hebben dus nog veel werk te verrichten om echte vrijheid te realiseren.
Het zelfbeschikkingsrecht: een loze belofte
Wanneer we de gevolgen van het zelfbeschikkingsrecht in de bovengenoemde contexten bekijken, moeten we helaas concluderen dat dit recht vaak leidt tot de dood, afbraak of ontwrichting van individuen, huwelijken of gezinnen. Dit recht wordt vaak onthouden aan hen die zich uitspreken vóór het leven, het huwelijk en een stabiel gezinsleven, terwijl kritiek op seksuele vrijheden regelmatig wordt onderdrukt. Voorstanders van het zelfbeschikkingsrecht negeren daarnaast essentiële zaken, zoals een gezonde leefomgeving, gezonde voeding en financiële vrijheid. Kortom, het recht op zelfbeschikking ondermijnt wat werkelijk waardevol is en onderdrukt degenen die kritisch durven te zijn. Het zelfbeschikkingsrecht belooft vrijheid, maar levert slechts een loze belofte.
De Tien Geboden: basis voor een gezonde samenleving
Laten we kiezen voor een betere bescherming van wat werkelijk waardevol is. De Tien Geboden in de Bijbel zijn een fundament vóór het leven, vóór het huwelijk en vóór een stabiel gezinsleven. De Bijbel moet dan ook onze norm zijn. Wanneer God iets als goed verklaart, zijn de gevolgen daarvan altijd ten goede, hoewel het soms vraagt om zelfverloochening. Werkelijke vrijheid, geworteld in de normen van Gods Woord, brengt meer geluk dan de loze vrijheid van de aanhangers van het seculiere zelfbeschikkingsrecht. Dit recht op zelfbeschikking zal uiteindelijk mens, huwelijk en gezin ondermijnen en vernietigen.
[1] Het kan wél. Verkiezingsprogramma 2025-2030 [D66], p. 39, https://d66.nl/wp-content/uploads/2025/10/D66-Verkiezingsprogramma-2025-2030-2.pdf, geraadpleegd op 12 januari 2026. [2] Sterker uit de storm. Keuzes voor een nieuwe tijd met vrijheid, veiligheid en groei [VVD], p. 88, www.vvd.nl/wp-content/uploads/2025/09/Verkiezingsprogramma-TK-VVD-2025-DEF.pdf, geraadpleegd op 12 januari 2026. [3] Een nieuwe start voor Nederland. Verkiezingsprogramma 2025 [GroenLinks-PvdA], p. 130, https://groenlinkspvda.nl/wp-content/uploads/2025/10/GroenLinks-PvdA-Verkiezingsprogramma-2025.pdf, geraadpleegd op 12 januari 2026. [4] C.E.G. van Gennip, Kamerbrief over Meerjarenplan Zelfbeschikking 2022-2025, 04-11-2022, www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/11/04/kamerbrief-meerjarenplan-zelfbeschikking en https://open.overheid.nl/documenten/ronl-3b9102b9c8cdaab53c4dbb6eab4f4d6dd45c885f/pdf, geraadpleegd op 12 januari 2026. [5] Gabriele Kuby, The Abandoned Generation, South Bend, Indiana, 2022, p. 53. [6] Gabriele Kuby, De seksuele revolutie: De vernietiging van de vrijheid uit naam van de vrijheid, Groningen 2017, p. 337. [7] Promiscuïteit betreft het hebben van wisselende seksuele contacten. [8] Gabriele Kuby, De seksuele revolutie: De vernietiging van de vrijheid uit naam van de vrijheid, Groningen 2017, p. 202. [9] Gabriele Kuby, The Abandoned Generation, South Bend, Indiana, 2022, p. 161. [10] Gabriele Kuby, De seksuele revolutie: De vernietiging van de vrijheid uit naam van de vrijheid, Groningen 2017, p. 221-224. [11] Martin Harlaar is historicus en samensteller van het boek Het gender-experiment: Hoe maakbaar is onze identiteit als M/V/X? (2024). [12] Zie C.H. van den Hoven, ‘Het gender-experiment belicht vanuit verschillende invalshoeken (1)’, in: Gereformeerd Venster, Nr. 87, Maandag 4 maart 2024; ‘Het gender-experiment belicht vanuit verschillende invalshoeken (2)’, in: Gereformeerd Venster, Nr. 88, Maandag 18 maart 2024. [13] Zie Robert van der Stelt, ‘Aantal slachtoffers ongewilde sexting groeit’, in: Reformatorisch Dagblad, 13 oktober 2022, p. 7. [14] Zie https://scharlakenkoord.nl/nl/over-prostitutie, geraadpleegd op 12 januari 2026. [15] Zie I.M.A. Joung, ‘De relatie tussen burgerlijke staat en gezondheid’, in: Ned Tijdschr Geneeskd. 1997; 141:277-82, www.ntvg.nl/artikelen/de-relatie-tussen-burgerlijke-staat-en-gezondheid, geraadpleegd op 12 januari 2026. Conclusie: “Gescheiden personen hebben vrijwel steeds de meeste en gehuwde personen de minste gezondheidsproblemen. Als ook de samenlevingsvorm in het onderzoek wordt betrokken, blijken gehuwden minder gezondheidsproblemen te hebben dan ongehuwd samenwonenden.” [16] Een van de redenen dat abortusspijt taboe is, kan samenhangen met het feit dat er in Nederland een enorme groep vrouwen rondloopt met een abortuservaring. Deze groep heeft er belang bij dat abortus moreel acceptabel blijft, omdat dit hun eigen keuze in een positief kader plaatst. Zie Kees van Helden, ‘Cognitieve dissonantie en abortus’, 29 september 2025, https://kiesleven.nl/cognitieve-dissonantie-en-abortus, geraadpleegd op 12 januari 2026. [17] www.rd.nl/artikel/1129396-staat-blijft-plukken-van-kostwinner, geraadpleegd op 12 januari 2026. [18] www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2021Z23631&did=2021D50157, geraadpleegd op 12 januari 2026. [19] Zie ook C.H. van den Hoven, ‘De impact van de digitale euro op de vrijheid van de Nederlandse burger (1)’, in: Gereformeerd Venster, Nr. 97, Maandag 22 juli 2024; ‘De impact van de digitale euro op de vrijheid van de Nederlandse burger (2)’, in: Gereformeerd Venster, Nr. 98, Maandag 5 augustus 2024.
Dit artikel verscheen op 19 januari 2026 in Gereformeerd Venster.
