‘Hoe hoog is uw hypotheek?’ Zoals schulden een huwelijk kunnen belasten, kunnen ook verkeerde verwachtingen, beschadigingen, schaamte, zonden en ongezonde patronen een hypotheek leggen op relaties die nog moeten beginnen.
Met deze vergelijking begon Niek Bakker zijn lezing tijdens de interkerkelijke appelavond in Scherpenzeel. Deze schulden worden, zo zei hij, opgebouwd in een cultuur die sterk beïnvloed wordt door sociale media en digitale technologie. De valuta waarin deze schulden uiteindelijk moeten worden afbetaald, is vertrouwen. Een samenvatting van zijn lezing.
Sociale media zijn niet uitsluitend negatief. Ze bieden mogelijkheden om contact te onderhouden, kennis op te doen en mensen te ontmoeten. Tegelijkertijd vragen zij om vorming, begrenzing en zelfdiscipline. De vraag is welke beelden over liefde en seksualiteit jongeren dagelijks meekrijgen en welk effect die hebben op hun denken en handelen.
De tekst gaat verder onder de afbeeldingen
1. De invloed van de cultuur
Via sociale media, muziek, films en online platforms ontvangen jongeren voortdurend boodschappen over relaties. Hoewel er ook positieve voorbeelden zichtbaar zijn, overheerst vaak een cultuur waarin persoonlijk geluk, zelfontplooiing en eigen verlangens centraal staan. Daardoor ontstaat gemakkelijk een beeld van liefde waarin de vraag ‘wat levert dit mij op?’ belangrijker wordt dan trouw en verantwoordelijkheid voor de ander. Zulke opvattingen vormen verwachtingen die later worden meegenomen in relaties en huwelijken.
2. AI als nieuwe raadgever
Steeds meer jongeren gebruiken AI om vragen te stellen over relaties en seksualiteit. De antwoorden sluiten vaak aan bij de waarden van de moderne cultuur. Begrippen als zelfzorg, eigenwaarde, zelfontplooiing en zelfverwerkelijking keren voortdurend terug. Daardoor wordt een relatiebeeld versterkt waarin het eigen welzijn centraal staat. Wanneer dat het uitgangspunt wordt, ontstaat een hypotheek van een ongezond normaal die meegaat een relatie in.
3. Datingapps
Ongeveer de helft van de relaties begint tegenwoordig online. Datingapps maken het gemakkelijker om nieuwe mensen te ontmoeten, maar de overvloed aan mogelijkheden kan ook leiden tot besluiteloosheid. De gedachte dat er altijd nog iemand aantrekkelijker of beter beschikbaar is, maakt het moeilijker om zich werkelijk aan iemand te verbinden. Wanneer mensen worden gepresenteerd als profielen die met een veeg naar links of rechts kunnen worden beoordeeld, ligt het gevaar van oppervlakkigheid voortdurend op de loer. Daartegenover staat de Bijbelse opdracht: “Bewaar uw hart boven al wat te bewaren is.”
4. Sexting
Digitale communicatie wekt vaak een sterk gevoel van nabijheid en veiligheid. Persoonlijke gesprekken volgen elkaar snel op en vertrouwelijke informatie wordt gemakkelijk gedeeld. In die context heeft sexting (het maken en delen van seksueel getinte beelden) een grote vlucht genomen. Vooral via sociale media ontstaat de indruk dat gedeelde beelden veilig blijven of vanzelf verdwijnen. De werkelijkheid blijkt vaak anders. Wat begint als aandacht en verliefdheid, kan uitlopen op situaties die diep ingrijpen in iemands leven en zelfbeeld.
5. Sextortion
Een ernstig gevolg van sexting is sextortion: afpersing met behulp van intieme beelden. Jongeren worden onder druk gezet om geld te betalen of verdere seksuele handelingen te verrichten. Schaamte en schuldgevoel zorgen ervoor dat veel slachtoffers zwijgen en nauwelijks hulp zoeken. De financiële schade kan aanzienlijk zijn, maar vaak is de emotionele schade nog groter. Angst, wantrouwen en schaamte kunnen jarenlang doorwerken in het leven en in toekomstige relaties. Schuld betekent daarbij niet alleen persoonlijke verantwoordelijkheid voor verkeerde keuzes. Schuld kan ook verwijzen naar een last die iemand met zich meedraagt (ervaringen, beschadigingen, geheimen of schaamte die blijven knagen).
6. Pornografie en deepfakes
Pornografie legt eveneens een zware hypotheek op relaties. Pornografische beelden worden niet alleen bewust opgezocht, maar ook verspreid via sociale media en groepsapps. Zo kun je er dus ongevraagd mee in aanraking komen. Daarnaast groeit het gebruik van AI voor het maken van pornografische beelden en deepfakes. Daardoor kunnen beelden volledig worden afgestemd op persoonlijke verlangens, terwijl iedere grens lijkt te verdwijnen. Dit beïnvloedt onze verwachtingen binnen onze relaties natuurlijk enorm. Wanneer iemand eraan gewend raakt dat alles draait om de vervulling van eigen wensen, wordt het moeilijker om liefde te verbinden met zelfbeheersing, geduld, opoffering en wederzijdse verantwoordelijkheid.
De hypotheek afbetalen
Zoals financiële schulden eerst in kaart moeten worden gebracht voordat aflossing mogelijk is, geldt dat ook voor relationele en geestelijke schulden. Zelfonderzoek, eerlijkheid en openheid zijn noodzakelijk. Soms is begeleiding of behandeling nodig. Alleen wanneer schulden worden erkend, kan gewerkt worden aan herstel. Vertrouwen vormt daarbij het noodzakelijke kapitaal om die hypotheek af te lossen.
Niet alle schulden zijn zelf opgebouwd. Kinderen nemen bewust en onbewust patronen mee uit het gezin waarin zij opgroeien. Scheefgroei in relaties, verwaarlozing, onverwerkte problemen en verkeerde voorbeelden kunnen generaties lang doorwerken. Reuzen die door de ene generatie in leven worden gelaten, komen op het pad van de volgende generatie terecht. Daarom vraagt dit ook van ouders eerlijk zelfonderzoek. Welke problemen zijn blijven liggen? Welke gesprekken zijn niet gevoerd? Welke verkeerde patronen zijn ongemoeid gelaten? Sommige mensen dragen lasten waarvoor zij niet verantwoordelijk zijn. Misbruik, manipulatie, afpersing en andere vormen van onrecht kunnen diepe sporen nalaten. Niet iedere hypotheek is zelf afgesloten, ook al staat deze op eigen naam. Slachtoffers dragen niet de schuld van wat anderen hen hebben aangedaan. Ook online misbruik en beschadigende ervaringen kunnen een last vormen die om erkenning, hulp en herstel vraagt.
De les van Ezra
Onze situatie vertoont overeenkomsten met de dagen van Ezra. Ook daar was sprake van een ontwikkeling die niet in korte tijd was ontstaan, maar langzaam was gegroeid en diep was doorgedrongen in het leven van Gods volk. Ezra reageerde daarop met verdriet, rouw en verootmoediging. Er was besef van persoonlijke én gezamenlijke schuld: ‘Wij hebben Uw geboden verlaten.’ Dat omvatte niet alleen verkeerde daden, maar ook het wegkijken van onrecht en het nalaten van noodzakelijke ingrepen.
De vraag dringt zich op of de ontwikkelingen rondom online gedrag, seksualiteit en relaties ons nog werkelijk aan het hart gaan en of er nog sprake is van een beven voor Gods Woord.
Herstel
Sociale media, AI, datingapps, sexting, sextortion en pornografie oefenen grote invloed uit op de manier waarop jongeren denken over liefde, seksualiteit en relaties. Daardoor kunnen verwachtingen, beschadigingen en patronen ontstaan die als een hypotheek op toekomstige relaties drukken. Die hypotheek verdwijnt niet vanzelf. Zij vraagt om eerlijk zelfonderzoek, openheid, vertrouwen, verootmoediging en concrete stappen tot verandering.
Wat staat ons te doen? We hebben ons te verootmoedigen voor de de Heere en moeten Hem onze persoonlijke en gezamenlijke schuld belijden. Laten we onze nalatigheid erkennen en verkeerde patronen radicaal aanpakken om het kwaad – met de hulp van de Heere – te bestrijden. Onze opdracht blijft: bid en werk.
Er is herstel mogelijk. Tegenover de werkelijkheid van schuld staat de werkelijkheid van Gods genade. “Zie, Ik ben het Die uw overtredingen uitdelg, en Ik gedenk uw zonden niet.” (Jesaja 43:25)
Aan het vragenforum namen naast Niek Bakker ds. J. Beens, ds. C.P. de Boer, oud. M. van den Brink en ds. D.A. Pater deel. Ds. C.P. de Boer hield nadien een appelwoord. Beluister de appelavond terug.
