Popmuziek als koolmonoxide

Gezond onderwijs over relaties is essentieel. Op ouders en andere opvoeders rust de belangrijke taak om aan jongeren duidelijk te maken wat het belang is van hechte en stabiele relaties. Maar zijn ze zich daarbij voldoende bewust van de invloeden vanuit de jeugdcultuur, waar Bijbelse waarden geen enkele rol spelen?

Regelmatig mag ik op reformatorische scholen een bijdrage verzorgen in de vorm van lezingen of workshops. Soms gaan deze workshops over relaties en seksualiteit, andere keren over de leefwereld van jongeren in games, films of popmuziek. Tijdens zo’n workshop bespreek ik voorbeelden die veel jongeren kennen en waarover ik in gesprek ga met hen. Natuurlijk zijn er grote verschillen tussen jongeren. Maar toch valt telkens weer op hoeveel kanalen, films en muzieknummers volstrekt gemeengoed zijn geworden onder onze jongeren.

Zo was ik recent uitgenodigd voor het geven van een catechisatieles over het thema ‘Staan in deze tijd’. Terloops kwam tijdens deze avond de invloed van muziek ter sprake. Om dat wat handen en voeten te geven noemde ik nummers als ‘Op boevenpad’ (2024) van Bankzitters en ‘Amsterdam’ (2022) van de zanger Flemming. Met uitzondering van de catecheten kenden alle aanwezigen deze nummers – en werd het bovendien met enig enthousiasme begroet.

Het is een utopie om te denken dat we onze jongeren volledig kunnen afschermen voor deze invloeden. In die zin verbaast het me niet dat zulke nummers herkend worden: ze worden eindeloos gepromoot op social media, komen langs via Spotify of zijn te horen in winkelcentra. Wel is opvallend én alarmerend dat zulke liedjes op enthousiaste instemming kunnen rekenen van deze (vaak reformatorische) jongeren. Het zijn namelijk maar enkele voorbeelden van nummers waarin vrije seks en vreemdgaan zonder voorbehoud worden aangeprezen.

Voor de duidelijkheid een korte duiding van waar het om gaat. Bankzitters is bekend geworden als YouTubekanaal van een groep jongens die allerlei uitdagingen aangaan en daar ludieke video’s van maakten. Ze hadden daarmee al een behoorlijk aantal volgers voordat ze liedjes gingen schrijven. ‘Op boevenpad’ is een liedje wat gaat over een avondje stappen in de stad, waarbij overmatig alcoholgebruik en het versieren van vrouwen een belangrijke rol spelen.

Het liedje ‘Amsterdam’ gaat over de ontmoeting van de zanger met een meisje die ruzie heeft met haar vriend. Hij haalt haar over om met hem mee te gaan naar Amsterdam en het er een avondje van te nemen. Daarvoor heeft hij onder andere een luxe suite geboekt voor hen samen …

Hoe beoordelen jongeren zulke nummers? Bankzitters vinden ze vooral ‘hilarisch’. Die gasten zijn ‘gewoon leuk’, al ‘vloeken ze wel een beetje veel’(!). Maar verder ‘moet je ze niet te serieus nemen’, het is ‘gewoon voor de lol’.

De jongeren die ik spreek zijn het regelmatig hartgrondig eens met de keus van Flemming: ‘Hij heeft groot gelijk,’ want ‘die andere kerel was slecht voor haar’. In de ogen van veel jongeren ‘is ze nu veel beter af’.

Vergiftigende werking

Deze voorbeelden zouden met veel anderen uit te breiden zijn. Het betreft een, naar mijn waarneming, brede tendens onder reformatorische jongeren dat seculiere waarden ongemerkt worden geïnternaliseerd door het veelvuldig bekijken en beluisteren van dit soort content. Sluipenderwijs wordt een individualistische en relativerende manier van denken overgenomen die in onze cultuur de boventoon voert. Opvoeders hebben niet door dat het werkt als koolmonoxide: er lijkt niet zoveel aan de hand, maar ondertussen doen media hun vergiftigende werking die dodelijk is voor een gezond bewustzijn rondom relaties.

Veel ouders zullen het beeld herkennen dat hun pubers regelmatig met oordopjes in rondlopen of op de fiets stappen. De tijd dat ze muziek luisteren kan daardoor ongemerkt snel oplopen. Gemiddeld luisteren jongeren 40-45 uur per week muziek. Daarmee is het een grote beïnvloeder van onze jongeren. Gelet op de bovenstaande voorbeelden is die invloed niet neutraal. Dat geldt overigens twee kanten op: wat is er ook ontzettend veel goede muziek, die door hun vorm en inhoud de gewetens van onze jongeren op een krachtige manier vormen!  

Benoemen, begrenzen, bespreken

Het vraagt om alertheid en voortdurend gesprek om de invloed van muziek te onderkennen en te begeleiden. Eén workshop op school is niet voldoende om jongeren hier op een goede manier in te begeleiden. Het vraagt van ouders ook méér dan alleen het instellen van schermtijd of andere beperkende maatregelen. Ik doe drie concrete suggesties vanuit drie verschillende taken die je als opvoeder hebt.

• Benoemen – Het begint met bewustwording hoe diepgaand de invloed van muziek en andere uitingen is op de gewetensvorming van kinderen en jongeren. Dit vraagt van opvoeders om te werken aan geestelijk onderscheidingsvermogen bij hun kinderen. Je hoeft geen mensen te veroordelen, maar blijf wel benoemen dat scheidingen en losse relaties niet zijn zoals God het heeft bedoeld. Hoe begrijpelijk dat misschien ook wordt voorgesteld in een nummer als ‘Lieg tegen mij’ (Chivv, 2024) of het al wat oudere nummer van Adele, ‘Someone like you’. Als zulke liedjes regelmatig passeren zonder bewustwording of correctie, slijt het in als ‘normaal’.
• Begrenzen – De pedagoog Ter Horst noemt opvoeders ook wel ‘schatbewaarders’: het is je roeping om iets heel waardevols zorgvuldig te bewaren. Dat betekent ook dat je heldere grenzen durft te trekken als je merkt dat er schadelijke invloeden zijn. Gelukkig denken veel ouders steeds bewuster na over het verstrekken van een smartphone en/of het reguleren van telefoongebruik. Een boek als ‘Smartphonevrij opgroeien’ biedt waardevolle tips om het gebruik van de telefoon uit te stellen of helemaal te omzeilen. Ouderlijk toezicht is wat mij betreft de eerste jaren een must, bijvoorbeeld met Google Family Link of Qustodio.
• Bespreken – Je leert geen autorijden door alleen vangrails te plaatsen. Zo leer je ook niet omgaan met invloeden vanuit de huidige cultuur door alleen te begrenzen. Er zal óók voortdurend gesprek moeten plaatsvinden over wat jongeren horen en zien, al dan niet op een eigen apparaat. Zeker als jongeren een eigen telefoon hebben, plan dan minimaal wekelijks een momentje om even te kijken naar schermtijd, gebruikte apps en beluisterde muziek. Neem de tijd, luister en durf vervolgens ook kritisch te bevragen.

Koolmonoxide wordt terecht vaak een sluipmoordenaar genoemd, die ongemerkt zijn verwoestende werk doet. Het is onverantwoord om daar onze ogen voor te sluiten; dat geldt des te meer voor de bedreigingen die ongemerkt inwerken op het geweten van onze kinderen en jongeren. Ook hiervoor geldt: “Wees dan nuchter en waakt!” (1 Petr. 5:8)