Leestijd: 4 minuten

“Sjonge jonge, het moet niet gekker worden!” We leven in vreemde en verdorven tijden. Maar is het echt in alle opzichten zo erg? In sommige opzichten zijn we er juist op vooruit gegaan! Elke tijd – ook de onze – kan bijdragen aan nieuw licht op Bijbelse waarheden.

Misbruik

Het is wel opmerkelijk, dat de achterliggende jaren zo veel misbruikzaken in de Rooms-Katholieke Kerk aan het licht kwamen. Het begon met Ierland, maar niet één Europees land bleef buiten schot. Overal bleken er internaten en dergelijke geweest te zijn waar misbruik op grote schaal plaatsvond. Het is goed dat deze misstanden aan het licht kwamen. Het is kwalijk dat ze zo lang onder het vloerkleed gehouden zijn. In dat opzicht is deze tijd beter dan de decennia hiervoor.

Dichterbij komt de aandacht voor seksueel misbruik binnen kerkelijke gezinnen en gemeenten. Het zou me niet verbazen als op www.bijbelsberaadmv.nl aan dit thema in 2025 meer artikelen zijn gewijd dan aan homoseksualiteit… Het is een gruwelijke misstand, die – hoewel nooit goedgepraat – wel eens gemakkelijk verzwegen werd, waardoor slachtoffers met hun verhaal nauwelijks naar buiten durfden komen.

Me Too

Denk verder aan de Me Too-beweging. Een heel aantal meer of minder beroemde personen vertelde te zijn aangerand door bijvoorbeeld bekende personen uit de mediawereld. Een golf van verontwaardiging volgde, en terecht. Nog wat recenter is de aandacht voor femicide: vrouwen die als vrouw vermoord worden door een (ex-)partner. Vrouwen zijn kwetsbaarder voor aanranding of geweld dan mannen, zo blijkt telkens weer. Dit besef leefde vroeger ook, maar nu pas komt er echt aandacht voor dit onrecht, zo lijkt het.

En wat te denken van homoseksualiteit? De Nederlandse vertaling van de Nashvilleverklaring meldt: ‘Principiële stellingnames hebben niet zelden geresulteerd in machtsmisbruik jegens hen die een homoseksuele gerichtheid kennen. De pastorale zorg naar deze gemeenteleden in nood is te vaak onder de maat geweest.’

En om nog één voorbeeld te noemen: echtscheiding. We kunnen mopperen over het toegenomen aantal echtscheidingen, maar hoe goed waren de huwelijken in het verleden? Veel meer dan toen worden huwelijksproblemen bespreekbaar gemaakt, is er therapie tot herstel en toerusting ter voorkoming.

Hoe komt dat?

Afnemend gezag

Natuurlijk komen misstanden nu soms meer aan het licht doordat ze meer voorkomen. Dit geldt zeker voor Me Too. Maar de misbruikschandalen uit de RKK laten zien dat het wel degelijk ook gaat om iets dat ooit wel en nu niet meer verborgen bleef. Het is zeer Bijbels dat misstanden aan het licht (moeten) komen. Hierdoor kunnen daders gestraft, mensen in nood geholpen en relaties verbeterd worden.

Waardoor worden deze misstanden juist in onze tijd aan het licht gebracht? Dat heeft onder andere te maken met afnemend gezag. Hoe wenselijk gezag op zichzelf genomen ook is, nadruk op gezag heeft ook een keerzijde. Gezag betekent zomaar macht(smisbruik). Vergelijk de droevige ervaring van oudere ouders die een baby verloren: zij kregen het vaak niet eens te zien. Op gezag van de medische wetenschap nam men het direct bij hen weg…

Zo konden ook in internaten Rooms-Katholieke geestelijken haast onweersproken hun verdorven gedrag voortzetten, en ‘geziene’ vaders in reformatorische kring het misbruik in eigen gezin verdonkeremanen.

Afnemende normen

Een tweede oorzaak is gelegen in het feit dat ‘normen’ in onze tijd veel minder belangrijk zijn dan vroeger. Net als gezag zijn ook normen van groot belang. Maar zij kunnen ook verstikken. Dat gebeurt wanneer de normen belangrijker worden dan de mens, zoals de Heere Jezus voortdurend bij de Farizeeën aanwijst. Of wanneer handhaving van de norm gebruikt wordt als masker voor het perfecte plaatje. Dan wordt het ontzettend moeilijk om aan te geven dat je worstelt met je gevoelens of met zonden van een ander of jezelf.

Slachtoffers

We leven ook in een ‘zachte’ tijd, je zou kunnen zeggen: een vrouwelijke tijd (met als tegenbeweging ‘mannelijkheidsgoeroe’s zoals Andrew Tate). Dat is niet alleen een kwestie van de aanwezigheid van vrouwen (op school, in de Tweede Kamer, als manager etc.), het gaat ook om dat wat aandacht krijgt: de zachte kwaliteit van managers, voor emoties, voor open kunnen praten. Vroeger, toen armoede en hard werken gemeengoed waren, ‘zeurde’ je niet over je emoties. ‘Doorgaan!’

Onze samenleving is ‘week’ geworden. Dat geeft meer ruimte om te luisteren naar iemands pijn. Slachtoffers hoeven zich niet langer een zeurpiet te vinden. Vroeger was een held iemand die hard was voor zichzelf, nu is iemand een held die zijn/haar hart blootgeeft.

Keerzijde

Het is dus echt waar dat er dingen ten goede zijn veranderd. Natuurlijk is het altijd lastig om tijden met elkaar te vergelijken. Je moet dingen ook ‘in hun context’ zien (dat wordt nogal eens vergeten als vroegere gewoonten worden neergesabeld). Maar we kunnen alle tijden leggen naast de Bijbel. En nogmaals: aandacht voor openheid, durf om machthebbers ter verantwoording te roepen en zorg voor de zwakke, dat zijn Bijbelse zaken!

Het is ook te verwachten dat er tegelijkertijd zaken slechter én beter worden. Immers, mensen zijn nog even slecht als vroeger, en God is nog even genadig als vroeger. Dankzij ons is er nooit een perfecte tijd geweest; dankzij God zal er nooit een volstrekt verdorven wereld zijn.

Dat betekent natuurlijk ook, dat de hier genoemde positieve punten een keerzijde hebben. Zoals aandacht voor slachtoffers. Al te gemakkelijk kunnen zij ook gebruikt worden in de strijd tegen gezag en normen. Het revolutiedenken – vooral in de lijn van Karl Marx – gaat er vanuit dat een betere wereld alleen komt door het doorbreken van oude structuren. Daarom zijn ‘gezag’ en ‘normen’ lelijke woorden geworden en hebben de zwakkeren (slachtoffers) bij voorbaat gelijk. Revolutionairen zijn niet echt gericht op de slachtoffers, maar tegen de machthebbers. Zo is ook gebleken in communistische landen: arbeiders werden er bepaald niet beter van.

Christelijk gebruik

Die kritiek op achterliggende ideologieën neemt echter niet weg, dat we dankbaar gebruik mogen maken van de toegenomen openheid. We leren oog te hebben voor iets dat we (door de vróégere tijdgeest) zomaar over het hoofd zagen. Het is zeer in de lijn van Christus om oog te hebben voor slachtoffers en om open te spreken over wat er in je om gaat.

Deze tijd kan daardoor stimuleren tot barmhartigheid. En opmerkelijk, zelfs bijdragen aan zondebesef. Immers, de stem van slachtoffe confronteert je met de vraag wat jijzélf anderen hebt aangedaan. En openheid over zondige gevoelens toeneemt, brengt je tot de vraag hoe je eigen hart er uit ziet.

Het moet dus niet blijven hangen in slachtofferschap en openheid. Christus wijst vérder. Het ging Hem er niet om dat mensen zouden blijven steken in wat hun was misdaan, maar zouden leren rusten in wat voor hen was gedaan. Niet mijn verleden bepaalt mijn toekomst, maar Zijn verleden. Niet het ‘als wij voor zwakken opkomen worden wij sterk’ van de revolutie, maar het ‘als ik zwak ben, dan ben ik machtig’ van het Evangelie.