Het Vaticaan heeft een nieuw document gepubliceerd over de voortzetting van de zogenoemde Synode over Synodaliteit, een wereldwijd overlegproces binnen de Katholieke Kerk dat in 2021 door paus Franciscus werd gestart. Het doel van deze synode is volgens het Vaticaan om te onderzoeken hoe de Kerk “meer luisterend, gezamenlijk en missionair” kan functioneren. Critici vrezen echter dat via deze synode ruimte ontstaat voor veranderingen die botsen met de Bijbelse en kerkelijke traditie.
In het nieuwe document staat dat de komende jaren in het teken zullen staan van de “implementatiefase” van de synode. Lokale kerken wereldwijd worden aangemoedigd om nieuwe “synodale” manieren van samenwerken en besluitvorming uit te proberen. Daarbij gaat het onder meer om veranderingen in leiderschap, besluitvorming en de rol van leken binnen de Kerk.
Opvallend is dat het Vaticaan benadrukt dat de eindrapporten van verschillende synodale studiegroepen “zoveel mogelijk geïntegreerd” moeten worden in het verdere proces. Dat zorgt voor controverse, omdat een van die rapporten – afkomstig van Studiegroep 9 – veel kritiek kreeg vanwege passages die als pro-LGBT worden gezien. In dat rapport wordt onder meer gesuggereerd dat homoseksuele relaties niet noodzakelijk zondig zijn. Ook bevatte het getuigenissen van vrienden van de Amerikaanse jezuïet pater James Martin, die bekendstaat om zijn positieve benadering van LGBT-activisme binnen de Rooms-Katholieke Kerk.
Daarnaast pleit het document voor bredere vertegenwoordiging binnen kerkelijke bijeenkomsten. Er moet volgens het Vaticaan meer aandacht komen voor vrouwen, jongeren, verschillende culturen en mensen die zich “aan de rand van de samenleving” bevinden. Ook vertegenwoordigers van andere religies en kerkgenootschappen zouden bij bepaalde bijeenkomsten betrokken kunnen worden.
Verder wordt gesproken over “structurele hervormingen” binnen de Kerk. Daarbij noemt het document onder andere nieuwe vormen van leiderschap voor leken, een “synodale stijl” van besluitvorming en veranderingen in seminaries en theologische opleidingen. Ook wordt opnieuw verwezen naar het omstreden synodedocument uit 2024, waarin werd gesteld dat de vraag naar vrouwelijke diakens “open blijft.” Dat ligt gevoelig, omdat de Katholieke Kerk traditioneel leert dat het sacrament van de wijding alleen voor mannen is bedoeld.
Volgens het Vaticaan moet het synodale proces ook na 2028 doorgaan. Bisschoppen wereldwijd worden opgeroepen om lokale synodale teams actief te houden en verder uit te bouwen.
Voorstanders zien de synode als een noodzakelijke vernieuwing van de Kerk. Tegenstanders waarschuwen echter dat het proces leidt tot verdere aanpassing aan moderne culturele ontwikkelingen, vooral op het gebied van seksualiteit, vrouw in het ambt en kerkelijk gezag.
Reactie Kardinaal W. Eijk
Kardinaal Willem Eijk waarschuwt dat delen van het synodale proces afwijken van de Bijbelse en katholieke leer over huwelijk en seksualiteit. Volgens hem wekt het omstreden synoderapport de indruk dat homoseksuele relaties binnen de Kerk geaccepteerd kunnen worden. Dat noemt hij een “fundamentele tegenspraak” met de christelijke moraal.
Eijk benadrukt dat Gods bedoeling met seksualiteit onveranderlijk is: seksuele gemeenschap hoort volgens de Schrift thuis binnen het huwelijk tussen man en vrouw. Hij verzet zich tegen de gedachte dat persoonlijke ervaringen of culturele ontwikkelingen belangrijker zouden zijn dan blijvende Bijbelse waarheid.
Volgens de kardinaal mag pastorale zorg nooit betekenen dat zonde wordt goedgepraat of morele normen worden aangepast aan de tijdgeest.